Гелицекультура жемшөп өндірісіндегі перспективалы бағыт ретінде

Гелицекультура жемшөп өндірісінде құнды өнім мен жанама компоненттер алу үшін құрлық ұлуларын өсіруді қамтиды. Бұл-толыққанды ақуыздың тапшылығы және дәстүрлі жемшөп бағасының өсуі жағдайында ерекше экономикалық-экологиялық маңызға ие перспективалы бағыт. Мақсаты – Қазақстанда ұлулар шаруашылығын енгізу және дамыту мүмкіндіктерін және оның ауыл шаруашылығының жемшөп базасының ассортиментін кеңейтудегі рөлін талдау. Әдістер – саланың мәні мен экономикалық аспектілерін зерделеу үшін контент-талдау, әлемдік тәжірибені жүйелеу мақсатында аналитикалық талдау, негізгі үрдістерді анықтау кезінде сапалық талдау, ресурстық шығындарды салыстыру үшін сандық талдау, қорытындыларды тұжырымдау және осы бағытты жетілдіруді негіздеу кезінде дерексіз – логикалық талдау. Нәтижелер гастроподтарды өсіру, өңдеу және олардан ақуызминералды өнімдерді, сондай-ақ қайталама шикізатты өндіруді шағын және орта шаруашылықтар жылыжай кешендері мен жабық үй-жайларды пайдалана отырып тиімді жүзеге асыра алады, сонымен бірге агроазық-түлік қалдықтарын азайтады және қоршаған ортаға антропогендік жүктемені азайтады, бұл дөңгелек экономика қағидаттарына сәйкес келеді. Климаттық жағдайларды, инфрақұрылымды, мемлекеттік қолдауды, логистикалық және өндірістік ерекшеліктерді ескере отырып, елдің әртүрлі аймақтарында гастроподтар класының өкілдерін өсірудің орындылығы дәлелденді. Қорытындылар – мамандандырылған агроөнеркәсіптік өндірісті қалыптастыру заңнамалық реттеуді, қаржылық шараларды, ғылыми-зерттеу және ақпараттық-білім беруді сүйемелдеуді, сапаны стандарттауды және шетелдік тәжірибе базасында қайта өңдеу технологияларын қолдануды қоса алғанда, кешенді мемлекеттік жәрдемді талап етеді. Гелицекультура баламалы мал шаруашылығы секторы ретінде әртараптандыруға, агробизнесті жаңғыртуға, инвестициялық тартымдылықты арттыруға ықпал ете отырып, жемшөп ресурстарын және өнеркәсіптің әртүрлі сегменттерін қалыптастыру үшін айтарлықтай әлеуетке ие.

1. Pissia, M.A. Raw materials from snails for food preparation / M.A. Pissia, A. Matsakidou, V. Kiosseo // Future Foods. – 2021. –Vol. 3. - №. 1. – Article 100034. doi: 10.1016/j.fufo.2021.100034

2. Ikenyiri, P.N. Utilization of Snail Shell Ash (Mollusca Gastropoda) as a Local Sourced Material for Cement Production International Research / P.N. Ikenyiri, P.O. Iregbu // Journal of Advanced Engineering and Science. - 2021. – Vol. 6. - Issue 1. - P. 85-89.

3. Gupta, A. The potential of snails as a source of food and feed / A. Gupta, P. Khanal // Journal of Agriculture and Food Research. – 2024. – Vol. 18. – Article 101330. doi: https://doi.org/10.1016/J.JAFR.2024.101330

4. Manurung, R.J. Analysis of the Utilization of Golden Snail Processing as an Animal Feed Product in the Economy of the Siparmahan Village Community, Harian District, Samosir Regency / R. J. Manurung // American Journal of Economic and Management Business. – 2023. – Vol. 2. - №. 2. – Р.72-77.

5. Nkansah, M.A. Mineral and proximate composition of the meat and shell of three snail species / M.A. Nkansah, E.A. Agyei, F. Opoku // Heliyon. – 2021.– Vol. 7.– №.10.– Article e08149 https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2021.e08149

6. Храмов, А.К. Heliх Pomatia как источник высококачественной сельскохозяйственной продукции / А.К. Храмов, В.В. Голембовский, Л.А. Пашкова, С.А. Талалаев // Вестник АПК Ставрополья. – 2021. – №2 (42). – С. 13-17. doi: https://doi.org/10.31279/2222-9345-2021-10-42-13-17

7. He, Y. Technical note: Sustainable snail meal enhances duck egg production and health / Y. He, S. Pan, S. Wu // Poultry Science. –2025. – Vol. 104, №8. – Article 105353. doi: https://doi.org/10.1016/j.psj.2025.105353

8. Softic, A. Snail breeding – ecological challenges and perspectives / A. Softic, A. Softic // Meso. – 2024. – Vol. 26. - № 2. – P. 138–150.

9. Садвакасов, Д. Бизнес со скоростью улитки // ELDalа [Электронный ресурс]. – 2023. URL: https://www.eldala.kz/specproekty/15070-biznes-so-skorostyu-ulitki (дата 23.12.2025).

10. Mekonnen, M.M. The Water Footprint of Global Food Production / M.M. Mekonnen, W. Gerbens-Leenes // Water. – 2020. – Vol. 12, № 10. – Article 2696. https://doi.org/10.3390/w12102696

11. FAO. The State of Food and Agriculture 2020: Overcoming Water Scarcity // Food and Agriculture Organization of the United Nations [Electronic resource]. - 2020. – URL: https://www.fao.org/state-of-food-agriculture/2020/tr/ (date of access: 22.03.2025).

12. Sustainability in a Shell: How Snail Farms are Providing a Low-Impact Protein Alternative [Electronic resource]. - 2022. - URL: https://www.agritecture.com/blog/2022/7/20/snail-far-ming-raising-low-carbon-alternative-protein?utm_source=chatgpt.com (date of access:22.12.2025).

13. Noothuan, N. Snail mucus from the mantle and foot of two land snails, Lissachatina fulica and Hemiplecta distincta, exhibits different protein profile and biological activity / N. Noothuan, K. Apitanyasai, S. Panha, A. Tassanakajon // BMC Research Notes. – 2021. – Vol. 14. – Article 138.https://doi.org/10.1186/s13104-021-05557-0

14. Голембовский, В.В. Перспективы развития рынка кормовых добавок: применение продукции улитководства / В.В. Голембовский, В.В. Марченко, А.И. Суров, Л.А. Пашкова // Siberian Journal of Life Sciences and Agriculture. -2024. - Т 16. - №5. – С.156-183. https://doi.org/10.12731/2658-6649-2024-16-5-1123

15. Apostolou, K. An assessment of snailfarm systems based on land use and farm components / K. Apostolou, A. Staikou, S. Sotiraki, M. Hatziioannou // National Laboratory of Medicine. –2021. – №11. – Article 272. https://doi.org/10.3390/ANI11020272