Қазақстандағы жасанды интеллект және еңбек қызметі саласының цифрлық трансформациясы: еңбек өнімділігін арттырудағы рөлі

Жасанды интеллект (ЖИ) технологиялары ел экономикасының өсуіне айтарлықтай әсер етеді. Зерттеу жүргізу кезінде аграрлық секторға ерекше назар аударылды.

Мақсаты цифрландыру мен компьютерлік ақыл-ойдың аграрлық саладағы еңбек өнімділігіне әсерін салыстырмалы талдау. Эмпирикалық база ретінде Қазақстан Республикасы мен жекелеген мемлекеттердің 2018-2024 жылдардағы ресми статистикалық деректері пайдаланылды. Әдістері - зерттеу объектісін зерттеу, гипотезалар мен логикалық тұжырымдарды тұжырымдау, сандық деректерді өңдеу және түсіндіру, экономикалық процестердегі заңдылықтарды, тенденциялар мен қатынастарды анықтау үшін талдау және синтездеу, дерексіз-логикалық, экономикалық-статистикалық қолданылды.

Нәтижелер – инновациялық шешімдердің нәтижелілігін сандық бағалауды көрсететін агроөнеркәсіптік өндірістің және қаржылық тұрақтылықтың негізгі экономикалық көрсеткіштерін қамтитын модель әзірленді, мысалы, ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігі деректерін Автоматтандыру және талдау, өндірістік шығындар, өнім шығару шығындары және еңбек қызметінің қарқындылығы. Дамыған елдерде ЖИ қызметкерлердің еңбек өнімділігі деңгейін арттыруға және жұмыспен қамтуды ұлттық экономиканың жоғары технологиялық бағыттарына қайта бөлуге жәрдемдесетіні көрсетілген, ал Қазақстанда цифрлық инфрақұрылымның жеткіліксіздігімен, білікті кадрлардың тапшылығымен байланысты АӨК-дегі практикалық қайтарымға зияткерлік жүйелердің шектеулі әсері туралы әлі де айтуға болады.

Қорытындылар - алынған деректер кешенді механикаландыру мен цифрлық жаңартуды енгізу, ЖИ-ке инвестициялар тарту және ауыл шаруашылығы мемлекетін пәрменді қолдау шартымен республиканың аграрлық саласындағы жұмыс сапасы мен рентабельділіктің елеулі әлеуетін айғақтайды.

1. Гизатова, А.И. Трудовые ресурсы казахстанского села / А.И. Гизатова, С.М.Есенгалиева, О.В. Черемухина// Проблемы агрорынка.2023.-№3.-С.169-178.

2. Acemoglu, D. Automation and New Tasks: How Technology Displaces and Reinstates Labor / D. Acemoglu, P. Restrepo//journal of Economic Perspectives.2019.Vol.33.Issue 2.P. 3–30. https://doi.org/10.1257/jep.33.2.3

3. Bessen, J.E. AI and Jobs: The Role of Demand /j.E. Bessen// NBER Working Paper.2018.-Article 24235.

4. Korinek, A. Artificial Intelligence and Its Implications for Income Distribution and Unemployment / A. Korinek, J. E. Stiglitz // NBER Working Paper.-2017.Article 24174.

5. Brynjolfsson, E. The Business of Artificial ntelligence / E. Brynjolfsson, A. McAfee // Harvard Business Review.2017.Vol.7.P.3-11.

6. Li, Z. Digital agriculture: Farmers in the new age / Z. Li, Q. Zhu, L. Tian // Agricultural Systems.2020.Vol. 177.Article 102792. https://doi.org/10.1016/j.agsy.2019.102792.

7. Furman, J. AI and the Economy /j. Furman, R. Seamans // Innovation Policy and the Economy.-2019.Vol.19.Issue 1.-P. 161–191. https://doi.org/10.1086/699936.

8. Иванов, С.В. Моделирование влияния искусственного интеллекта на рынок труда России / С.В. Иванов, А.Ю. Петрова // Вестник Высшей школы экономики.2021.-№18 (4). С.55–72. https://doi.org/10.17323/1813-8914-2021-4-55-72

9. Сидоров, И. П. Влияние цифровизации и ИИ на производительность труда: российский опыт / И.П. Сидоров // Экономика и управление.-2020.№7.-С.34–41.

10. Павлова, Е. В., Эконометрическое моделирование влияния искусственного интеллекта на производительность труда в России / Е.В. Павлова, Д.А. Смирнов // Экономика и статистика.-2022.-№14(1).-С.88–105. https://doi.org/10.32609/2587-348X-2022-14-1-88-105

11. Кузнецов, А. Влияние искусственного интеллекта на экономический рост и занятость в России / А. Кузнецов, А. Соколов // Экономический журнал ВШЭ.-2023.Т.27.№ 4.С.45–62.

12. Бурцева, Т.А. Эконометрические модели региональной производительности труда / Т.А. Бурцева // Вопросы статистики.2017.-№3.С.30–36.

13. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі [Электрондық ресурс].2025.URL.https://gov.kz/memleket/entities/moa (қаралған қүні: 28.09.2025).

14. Klerkx, L. Digitalisation in agriculture: Just a hype or a fundamental shift? / L. Klerkx, E. Jakku, P. Labarthe // Agricultural Systems.2019.Vol.171.P.1–11. https://doi.org/10.1016/j.agsy.2019.102763.

15. ILO STAT. International Labour Organization [Electronic resource]. -2025. Available at: https://www.ilostat.ilo.org./(date of access: 23.09.2025).

16. Авдеева, Д.А. Показатели человеческого капитала в исследованиях экономического роста: обзор / Д.А. Авдеева // Экономический журнал ВШЭ.-2022.-№26(2).-С.240–269.

17. FAOSTAT. The State of Agricultural Investment Food and Agriculture Organization of the United Nations [Electronic resource]. -2025. Available at: https://www.fao.org/publications/ (date of access: 23.09.2025).

18. Нуржанова, Г.И. Специфика занятости в сельских районах Казахстана / Г.И., Нуржанова, Г.К., Сапарова, Г.К. Байбашева // Проблемы агрорынка.-2023.-№4.-С.211-219.