Қазақстан Республикасындағы жер-кадастрлық жұмыстар: есепке алу, заңдылықтарды анықтау

Қазақстан Республикасындағы жерді кадастрлық есепке алу-жер ресурстарын ұтымды пайдалануды, қорғауды және қалпына келтіруді қамтамасыз етуге, цифрлық экономиканы дамытуға және мүліктік қатынастардың ашықтығын жақсартуға бағытталған мемлекеттік жер саясатының стратегиялық бағыты. Мақсаты халықаралық тәжірибені, заманауи технологиялар мен құқықтық талаптарды зерделеу негізінде ұлттық кадастрлық жүйені жаңғыртудың басымдықтарын айқындау, сондай-ақ жер қорын басқарудың инновациялық тетіктерін енгізу перспективаларын айқындау.

Әдістері – жер меншігі объектілерін қарауға, олардың функционалдығына әсер ететін факторларды талдауға және цифрлық трансформация траекторияларын белгілеуге кешенді тәсілді қамтамасыз еткен монографиялық, талдамалық, сараптамалық. Франция, Испания және Германияның шетелдік кадастрлық модельдеріне салыстырмалы талдау жүргізілді, олардың элементтерін Қазақстанға бейімдеу мүмкіндіктері көрсетілді. Жер қатынастары және мемлекеттік басқару саласындағы цифрлық инфрақұрылымның негізгі құрамдас бөлігі ретінде жылжымайтын мүліктің бірыңғай мемлекеттік кадастрының (МБМК) рөліне ерекше назар аударылды. ISO 19152 land Administration Domain Model (LADM) және еуропалық Infrastructure for Spatial Information in Europe (INSPIE) бастамаларының кеңістіктік деректердің үйлесімділігін, кадастрлық процестерді біріздендіруді және геоақпарат сапасын оңтайландыруды қамтамасыз ететін халықаралық стандарттарын қолдану мүмкіндіктері ұсынылған.

Нәтижелер – кадастрлық тізілімді нәтижелі жүргізу көбінесе цифрландыру деңгейіне, ведомствоаралық интеграцияға, картографиялық мәліметтердің дәлдігіне және құқықтық қорғалуына байланысты. Қорытындылар кадастрлық құрылымды одан әрі жетілдіру техникалық жаңартуды, пәрменді нормативтік-құқықтық базаны, цифрлық сервистерді кеңейтуді, жасанды интеллект пен блокчейн-технологияларды енгізуді, мамандардың біліктілігін арттыруды және жауапты жер пайдалану мәдениетін қалыптастыруды талап етеді. Зерттеудің практикалық маңыздылығы республикада кадастрлық есептің жұмыс істеуін оңтайландыру бойынша ғылыми негізделген әдістемелік тәсілдер мен ұсынымдарды әзірлеу болып табылады.

1. Послание Главы государства К.-Ж.Токаева народу Казахстана «Казахстан в эпоху искусственного интеллекта: актуальные задачи и их решения через цифровую трансформацию» [Электронный ре-сурс]. – 2025. – URL: https://www.akorda.kz/ru/poslanie-glavy-gosudarstva--kasym--zhomarta-to--kaeva-narodu-kazahstana--kazahstan--v--epohu-iskusstvennogointellekta-aktualnye--zadachi-i-ih-resheniya-cherez-cifrovuyu-transformaciyu-885145 (дата обращения: 22.09.2025).

2. Noardo, F. Opportunities and challenges for GeoBIM in Europe: developing a building permits use-case to raise awareness and examine technical interoperability challenges /f. Noardo, C. Ellul, L. Harrie, I. Overland, M. Shariat, K. Arroyo Ohori, J. Stoter //journal of Spatial Science. -2020. -Vol.65. –P. 209 233. https://doi.org/10.1080/14498596.2019.1627253.

3. Sladic, G. A Blockchain Solution for Securing Real Property Transactions: A Case Study for Serbia / G. Sladic, B. Milosavljevic, S. Nikolic, D. Sladic, A.Radulovic//ISPRS International Journal of Geo-Information.-2021. -Vol.10.Issue 1. Article 35. https://doi.org/10.3390/ijgi10010035.

4. Thebault, M. Multicriteria roof sorting for the integration of photovoltaic systems in urban environments / M. Thebault, V. Clivillé, L. Berrah, G. Desthieux // Sustainable Cities and Society. 2020. -Vol.60. – Article 102259. https://doi.org/10.1016/j.scs.2020.102259.

5. Bennett, R. Hybrid Approaches for Smart Contracts in Land Administration: Lessons from Three Blockchain Proofs-of-Concept / R. Bennett, T. Miller, M. Pickering, A. Kara// Land. 2021. -Vol.10. – Issue 1. Article 220. https://doi.org/10.3390/land10020220

6. Oukes, P. Domain-Driven Design Applied to Land Administration System Development: Lessons from the Netherlands / P. Oukes, M. Andel, E. Folmer, R. Bennett, C.Lemmen// Land Use Policy. -2021. -Vol.104. Article 105379. https://doi.org/10.1016/j.landusepol.2021.105379

7. Lemmen, C. The Land Administration Domain Model / C. Lemmen, P. Oosterom. R. Bennett// Land Use Policy. -2015.Vol. 49. – P. 535 - 545. https://doi.org/10.1016/j.landusepol.2015.01.014

8. Matuk, O. Consolidating the Polish Land Use Cadastral Register with the Austrian and German Systems: An Extension of the Polish Cadastre Model Towards Sustainable Land Management / O. Matuk, B. Całka// Sustainability. 2025. -Vol.17. Article 5783. https://doi.org/10.3390/su17135783

9. Bennett, R. Land Administration Maintenance: A Review of the Persistent Problem and Emerging Fit-for-Purpose Solutions / R. Bennett, E.M. Unger, C. Lemmen, P. Dijkstra// Land. 2021. -Vol. 10. Article 509. https://doi.org/10.3390/land10050509

10. Portal of the Permanent Committee on Cadastre in the European Union [Electronic resource].–2025.Available at: https://www.eurocadastre.org/pdf/documents/gil.pdf (date of access: 15.09.2025).

11. Official Portal of the French Cadastre [Electronic resource].– 2025. Available at: https://www.cadastre.gouv.fr/scpc/accueil.do (date of access: 15.09.2025).

12. The leading portal for property in France [Electronic resource]. – 2025. Available at: https://www.french-property.com/guides/france/property-rights/registration (date of access: 15.09.2025).

13. Electronic Portal of the Spanish Cadastre [Electronic resource]. – 2025. Available at: https://www1.sedecatastro.gob.es/Cartografia/mapa.aspx?pest=rc&from=OVCBusqueda&final=&ZV=NO&ZR=NO&anyoZV=&tematicos=&anyotem= (date of access: 17.09.2025).

14. The website of the online portal of mobility in Spain [Electronic resource]. – 2025. Available at: https://www.idealista.com/en/news/property-for-sale-in-spain/2023/02/16/108100-howto-find-a-propertys-cadastral-reference-in-spain (date of access: 17.09.2025).

15. Official Website of the European Land Information Service [Electronic resource]. – 2025. Available at: https://www.interoperable-europe.ec.europa.eu/collection/egovernment/solution/european-land-information-service-eulis (date of access: 17.09.2025).

16. Official Website of the European Union [Electronic resource]. – 2025. Available at: https://www.knowledge-base.inspire.ec.europa.eu/overview_en (date of access: 17.09.2025).

17. The website of the Public Broadcasting Corporation of Estonia. [Electronic resource]. – 2025. Available at: https://www.rus.err.ee/1609251807/departament-zhiteli-jestonii-teper-mogutukazyvat-svoi-prava-na-zemelnyj-uchastok-v-internete (date of access: 17.09.2025).