Цифрлық жүйелер негізінде Қазақстан Республикасының сүт саласындағы технологиялық инновациялар: жай-күйі, болашағы

Сүт өндіру мен өңдеу тиімділігін арттыруды қамтамасыз ететін технологиялық инновациялар мен цифрлық шешімдерді енгізбей, Қазақстан Республикасының бәсекеге қабілетті сүт саласын дамыту мүмкін емес.

Мақсаты - сүт секторының қалыптасқан жай-күйін зерделеу, цифрлық технологиялар деңгейін бағалау, негізгі проблемаларды анықтау және сүт бағытындағы шаруашылықтардың тұрақты жұмыс істеу бағыттарын әзірлеу.

Әдістері - сүт кешені кәсіпорындарының қызметін кешенді зерттеуге мүмкіндік берген статистикалық, салыстырмалы және экономикалық талдау. Деректерді корреляциялық өңдеу цифрлық инвестициялардың экономикалық тиімділігін негіздеуге мүмкіндік беретін шаруашылық жүргізуші субъектілердің цифрландыру дәрежесі мен өндірістік көрсеткіштер (баға шығындары, табыстылық) арасындағы байланысты анықтау үшін пайдаланылды. Шығындар құрылымы технологиялық факторлардың сүт пен дайын сүт өнімдерінің құнына әсерін мониторингтеу, зауыттардың кірістілігін оңтайландыру резервтерін іздеу кезінде қарастырылды.

Нәтижелер - өндірілген өнім көлемінің тұрақты өсуі көрсетілген, алайда автоматтандырудың жекелеген элементтерінің мемлекеттік ақпараттық сервистерінің болуына қарамастан, цифрлық механизмдердің ауқымды қолданылуын, цифрлық жүйелермен қамтуды шектейтін ұсақ тауарлы ауыл шаруашылығы құрылымдарының жоғары үлесі сақталып отыр. Цифрлық құралдар өнімділікті 20-30% - ға арттыруға, өндіріс шығындарын азайтуға және табыстылықты арттыруға ықпал ететіні анықталды.

Қорытындылар - авторларға өндірістік процестерді басқарудың және сүтті бақылаудың цифрлық платформаларын игеру, сүт-тауар фермалары мен сүт кәсіпорындарын жаңғырту, кооперация саласын кеңейту, сондай-ақ цифрлық түрлендіруге инвестициялауды ынталандыру ұсынылады. Осы шараларды іске асыру өнімділікті жақсартуға, шығындарды қысқартуға, сүт тауарларының импортын алмастыру үшін жағдай жасауға және экспорттық позицияларды нығайтуға мүмкіндік береді, бұл тұтастай алғанда республиканың азық-түлік қауіпсіздігін қолдауға жәрдемдесетін болады. Сүт өнеркәсібінің инновациялық азықтүлік өнімдерін құру елдің рейтингін арттырады және әлемдік экономикалық қоғамдастықпен өзара тиімді ынтымақтастықты нығайтады. 

1. Об утверждении Комплексного плана по развитию переработки сельскохозяйственной продукции на 2024–2028 годы [Электронный ресурс].- 2024.- URL: https://www.adilet.zan.kz/rus/docs/P2400000512 (дата обращения: 12.03.2026).

2. Volter, K., Barker, R., Larsen, M. Digital transformation in dairy supply chains: transparency, logistics and resource [Electronic resource].– 2021. Available at: https://www.journalofdairyscience.org (date of access: 12.03.2026).

3. Brain, D., Schmidt, A., Hansen, L. Automation technologies in dairy farming and milk processing enterprises [Electronic resource]. – 2020. Available at: https://www.sciencedirect.com/journal/computers--and—electronics--in-agriculture (date of access: 12.03.2026).

4. Успанбаева, М., Зейналгабдин, А., Туребекова, Б. Цифровизация и повышение эффективности молочной отрасли Казахстана [Электронный ресурс]. – 2022. – URL: https://www.kazatu.edu.kz/ru/nauka/vestnik (дата обращения: 12.03.2026).

5. U.S. Department of Agriculture (USDA FAS). Kazakhstan Dairy and Products Annual Report [Electronic resource]. – 2024. Available at: https://www.fas.usda.gov/data/kazakhstandairy-and-products-annual (date of access:

6. 03.2026). [6] Аймурзина Б.Т., Каменова М.Ж., Казыбаев Б.О., Абилдаханова С.Р. Механизм обеспечения качества экономического роста сельского хозяйства в Казахстане / Б.Т. Аймурзина, М.Ж. Каменова, Б.О. Казыбаев, С.Р. Абилдаханова //Вестник Казахского университета экономики, финансов и международной торговли, -2023.- №1 (50).- С.39–45.

7. USDA Foreign Agricultural Service (FAS). Digital transformation and agribusiness platforms in Kazakhstan [Electronic resource]. – 2023. Available at: https://www.fas.usda.gov/ (date of access: 12.03.2026).

8. Джазыкбаев, Б., Кернебаев, А., Момбекова, Г. Государственная поддержка инноваций в агропромышленном комплексе Казахстана [Электронный ресурс].- URL: https:/www./agrarian.kz/ (дата обращения: 12.03.2026).

9. Айдарова, А., Мауленкулова, Г., Даурбаева, А. Цифровые технологии в управлении молочным производством и сбытом продукции [Электронный ресурс]. – 2023.- URL: https://www.kazatu.edu.kz/ (дата обращения: 12.03.2026).

10. Лукьянова, М., Ковшов, В., Залилова, З. Инновационная модель развития молочной отрасли и электронная коммерция // АПК: экономика, управление [Электронный ресурс]. – 2021.- URL: https://www.elibrary.ru/ (дата обращения: 12.03.2026).

11. Garcia-Garcia, G., Azapagic, A., Rahimifard, S. Resource efficiency and sustainability in food manufacturing through digital technologies [Electronic resource]. – 2020. Available at: https://www.sciencedirect.com/journal/resources-conservation-and-recycling (date of access: 12.03.2026).

12. Shafique, K., Khawaja, B., Sab, F. Digital monitoring systems and analytical models for industrial efficiency assessment [Electronic resource]. – 2021. Available at: https://www.mdpi.com/journal/sensors (date of access: 12.03.2026).

13. United Nations Industrial Development Organization (UNIDO). Industrial benchmarking and digital transformation for competitiveness [Electronic resource]. – 2022. – Available at: https://www.unido.org (date of access: 12.03.2026).

14. Статистический бюллетень «Основные показатели развития животноводства Республики Казахстан»; Статистический сборник «Сельское, лесное и рыбное хозяйство Республики Казахстан 2021–2024гг.» [Электронный ресурс].- 2021–2025.-URL: https://www.stat.gov.kz/ru/industries/businessstatistics/stat-forrest-village-hunt-fish/ (дата обращения: 12.03.2026).

15. Статистический бюллетень «Внешняя и взаимная торговля Республики Казахстан»; Статистический сборник «Потребление основных продовольственных товаров в Республике Казахстан» [Электронный ресурс].- 2024–2025. - URL: https://www.stat.gov.kz (дата обращения: 12.03.2026).

16. Статистический бюллетень «Основные показатели развития животноводства Республики Казахстан»; Статистический сборник «Сельское, лесное и рыбное хозяйство Республики Казахстан 2021–2024 гг.» [Электронный ресурс].-2021–2025.- URL: https://www.stat.gov.kz/ru/industries/businessstatistics/stat-forrest-village-hunt-fish/ (дата обращения: 12.03.2026).

17. Глобальные экономические перспективы [Электронный ресурс].-2023.-URL: https://www.есурсhttps://openknowledge.worldbank.org/server/api/core/bitstreams/6e892b75-2594-4901-a036-46d0dec1e753/content (дата обращения 12.03.2026).