Қазақстанда ет және ұлттық ет өнімдерін өндіру: технологияларды қарқындату және цифрландыру

Қазақстан Республикасының ет секторын түрлендіру және ұлттық ет өнімдерін өндіру инновациялық технологияларды енгізуді, өндірістік процестерді цифрландыруды және қайта өңдеу кәсіпорындарын жаңғыртуды талап етеді.

Мақсаты – республиканың ет саласының қазіргі жай-күйіне талдау жасау, автоматтандыру мен цифрлық шешімдерді пайдалану деңгейіне баға беру, ет және отандық ет өнімдерін шығарудың тиімділігін арттыру бағыттарын негіздеу.

Әдістері - өндірістік тиімділік пен шығындар құрылымын статистикалық, салыстырмалы және экономикалық талдау. Статистикалық деректерді өңдеу негізінде негізгі трендтер анықталды: жылқы санының өсуі, етті ұлттық деликатеске өңдеу үлесі және экспорт пен импорттың пайдасына сыртқы сауда балансының елеулі өзгеруі. Корреляциялық зерттеу кәсіпорындарды цифрландыру ауқымы мен өнімділік, өзіндік құн және табыстылық көрсеткіштері арасындағы байланысты анықтау үшін қолданылды. Диагностика ет өнімдерінің көлемін ұлғайтудың тұрақты динамикасын көрсетті, алайда ұсақ тауарлы шаруашылықтардың үлесі жоғары және шикізатты терең өңдеудің ауқымы жеткіліксіз.

Нәтижелер – цифрлық механизмдерді, бордақылаудың автоматтандырылған жүйелерін, жануарларды мониторингтеуді, RFID таңбалауды және азық-түлікті цифрлық қадағалауды іске асыру өнімділікті 15-25% оңтайландыруға, шығындарды азайтуға және өнім сапасын жақсартуға мүмкіндік береді. Ет өнеркәсібінің негізгі проблемалары жабдықтардың тозуы, инвестициялардың жетіспеушілігі, ауылдық жерлердің цифрлық инфрақұрылымының әлсіздігі және бастапқы материалдар өндірушілер мен қайта өңдеушілер арасындағы интеграцияның төмен деңгейі болып табылады.

Қорытындылар - авторлар өндірісті басқарудың цифрлық платформаларын кеңейту, ет өңдеу кәсіпорындарын жаңғырту, кооперацияны нығайту және инновациялық технологияларға инвестициялауды ынталандыру жөніндегі шараларды ұсынады. Ұсынылған шараларды іске асыру отандық ет тауарларының бәсекеге қабілеттілігін арттыру, импортты алмастыруды қамтамасыз ету және елдің экспорттық әлеуетін арттыру перспективаларын ашады. Тұтастай алғанда, ет өнеркәсібі ішкі және сыртқы нарықтарда тұрақты позицияларды көрсетеді, бұл оның одан әрі дамуына қолайлы перспективалар жасайды.

1. Morella, P., Lambán, M.P., Royo, J., Sánchez, J.C. Study and Analysis of the Implementation of 4.0 Technologies in the Agri-Food Supply Chain: A State of the Art [Electronic resource]. – 2021. Available at: https://www.mdpi.com/2073-4395/11/12/2526 (date of access: 12.03.2026).

2. Echegaray, N., Hassoun, A., Jagtap, S., Tetteh-Caesar, M., Kumar, M., Tomasevic, I., Goksen, G., Lorenzo, J. M. Meat 4.0: Digital transformation and Industry 4.0 technologies in the meat industry [Electronic resource]. – 2022. Available at: https://www.mdpi.com/20763417/12/14/6986? (date of access: 12.03.2026).

3. Barbut, S. The science of poultry and meat processing: automation and emerging technologies [Electronic resource]. – 2018. Available at: https://www.sciencedirect.com/jour-nal/meatscience (date of access: 12.03.2026).

4. Delmore, R.J. Advances in meat grading, automation and carcass evaluation technologies [Electronic resource]. – 2022. Available at: www.https://www.academic.oup.com/af (date of access: 12.03.2026).

5. Polkinghorne, R., Koohmaraie, M., Troy, D. J., Kerry, J. P. Development of meat quality systems and traceability in global meat supply chains [Electronic resource]. – 2018. Available at: https://www.academic.oup.com/af (date of access: 12.03.2026).

6. Troy, D.J., Ojha, K.S., Kerry, J.P., Tiwari, B.K. Sustainable meat production and processing technologie [Electronic resource]. – 2019. Available at: https://www.sciencedirect.com/journal/trends-in-food-science-and-technology (date of access: 12.03.2026).

7. Lee, A.Y. Three-Dimensional Printing of Food Foams Stabilized by Hydrocolloids for Hydration in Dysphagia / A.Y. Lee, A. Pant, K. Pojchanun, C.P. Lee, J. An, M. Hashimoto, U-X. Tan, C.H. Leo, G. Wong, C.K. Chua, Y. Zhang // International Journal of Bioprinting.- 2021.- Vol.7.- Issue 4.-Article 393.

8. Омарбекова, Г.Т., Сейдахметов, Е.А., Абдрахманов, Н.Б. Цифровизация и развитие мясной отрасли Казахстана: проблемы и перспективы [Электронный ресурс].–2023.-URL: https://www.bulletin.kaznau.kz (дата обращения: 12.03.2026).

9. Жаксылыков, К.К., Кернебаев, А.М., Момбекова, Г.С. Модернизация мясоперерабатывающей промышленности Казахстана в условиях цифровой трансформации [Электронный ресурс]. – 2022.- URL: https://www.agroscience.kz (дата обращения: 12.03.2026).

10. Сулейменов, Ж.Т., Айдарова, А.М., Даулетова, М.К. Влияние цифровых технологий на продуктивность животноводства в Казахстане [Электронный ресурс]. – 2024.- URL: https://www.agrieconomy.kz (дата обращения: 12.03.2026).

11. Нуртазина, А.К., Байжуманов, Е.С., Турсынбаева, Л.А. Развитие цифровых цепочек поставок в мясной отрасли Казахстана [Электронный ресурс]. – 2023.- URL: https:// www. apk-vestnik.kz (дата обращения: 12.03.2026).

12. Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы. Статистикалық жинақ «Қазақстан Республикасындағы ауыл, орман және балық шаруашылығы 2021-2025 жж» [Электрондық ресурс]. – 2021–2025. - URL: https://www.stat.gov.kz (қаралған кұні: 12.05.2026).

13. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі. «Етті мал шаруашылығын және ет өнімдерін қайта өңдеуді дамыту» талдамалық есебі [Электрондық ресурс].– 2025.– URL: https://www.stat.gov.kz (қаралған кұні: 12.05.2026).

14. Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы. «Қазақстан Республикасында негізгі азық-түлік тауарларын тұтыну» статистикалық жинағы [Электрондық ресурс].– 2024–2025.– URL: https://www.stat.gov.kz (қаралған кұні: 12.05.2026).

15. Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы. «Қазақстан Республикасының сыртқы және өзара саудасы» статистикалық бюллетені [Электрондық ресурс] . – 2021–2025. – URL: https://www.stat.gov.kz (қаралған кұні: 12.05.2026).