Қазақстан Республикасының АӨК үшін кадрлар даярлау: цифрлық бейімделу жағдайындағы жаңа трендтер

Зерттеудің өзектілігі азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету және ұлттық экономиканы әртараптандыру үшін стратегиялық басымдық болып табылатын Қазақстанның АӨК-ін цифрлық түрлендіру қажеттілігіне байланысты. Табыстың негізгі факторы инновациялық технологиялар, автоматтандыру және үлкен деректерді талдау саласында жаңа құзыреттіліктері бар кадрларды сапалы даярлау болып табылады.

Мақсаты – цифрландыру контекстінде республиканың аграрлық секторын дамытудың қазіргі заманғы трендтерін сәйкестендіру және кадр саясатын жетілдіру бойынша ғылыми-практикалық ұсынымдар әзірлеу.

Әдістері – жүйелік ғылыми әдебиеттерді библиографиялық зерттеу теориялық тәсілдерді жалпылау, үрдістерді анықтау үшін қолданылды. Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросының деректерін зерделеу жұмыспен қамту динамикасын, саладағы құрылымдық өзгерістерді бағалау кезінде қолданылды. Перспективалы мамандықтарды анықтау үшін сараптамалық форсайт-болжау (терең сұхбат) жүргізілді. Бизнес, білім және халық өкілдерінің сандық сауалнамалары еңбек нарығының ағымдағы қажеттіліктерін ашуға және оның өзгертілімге дайындығын талдауға мүмкіндік берді.

Нәтижелер – маңызды құрылымдық проблемалар негізделген: білікті мамандардың тапшылығы, жалақының төмен деңгейі және жастардың өндіруші қызмет бағыттарына кетуі. Авторлар 3-5 жыл ішінде пайда болу көкжиегі бар жұмыс орындарының жаңа түрлерін ұсынды, жойылып бара жатқан кәсіби бағыттар көрсетілді.

Қорытындылар – зерттеу қорытындысы бойынша агроөнеркәсіптік кешендегі еңбек саласын жаңғыртуға әсер ететін факторлар белгіленді, болашақтың іскерлік бейінінің матрицасы және оқу жоспарларын жаңғыртуды, дуальды оқытуды енгізуді және мемлекет, ғылым және жеке сектор арасындағы өзара іс-қимылды күшейтуді көздейтін кадрлық жаңартуды басқарудың кешенді тәсілі ұсынылды. Сұраныс пен табысты нарықтық бәсекелестік үшін іскерлік дағдыларды игеру, коммуникативтік қабілеттерді жақсарту, командада жұмыс істей білу, креативті ойлау қажет.

1. Akilzhanova, L. State Governance of Information Processes in Kazakhstan’s Regions: A Sectoral Case Study of Agriculture in the Digital Economy / L. Akilzhanova, A. Zhanseitov, K. Belgibayeva, N. Kuttybayeva, L. Alimbayeva// Research on World Agricultural Economy. – 2025. - Vol.6.- N4. - P. 784–797. -https://doi.org/10.36956/rwae.v6i4.2832)

2. The concept of development of the agroindustrial complex of the Republic of Kazakhstan for 2021–2030 [Electronic resource]. – 2021. Available at: URL: https://www.adilet.zan.kz/rus/docs/P2100000960#z216 (date of access: 10.03.2026).

3. Кенжин, Ж. Экономическое развитие сельского хозяйства в регионе (на примере Павлодарской области): вызовы, стратегии и перспективы / Ж. Кенжин, Е. Кунязов, С. Серикбаев, Ж. Мырзабек, Н. Дюсенгазина, Л. Шафеева // Scientific Journal of Pedagogy and Economics. – 2023.- Том.404.- N4. - С. 463–480. https://doi.org/10.32014/2023.2518-1467.563

4. Кусмолдаева, Ж.Н. Занятость сельского населения Республики Казахстан / Ж.Н. Кусмолдаева, Ж. Бельгибаева, О. Абралиев // Проблемы агрорынка.- 2025.- N4. - С. 177–187. https://doi.org/10.46666/2025-4.2708-9991.16

5. Grabowski, R. Agricultural productivity growth and the development of manufacturing in developing Asia / R. Grabowski, Sh. Self // Economic Systems. – 2023.-Vol.47.- Issue 2.- Article 101075. https://doi.org/10.1016/j.ecosys.2023.101075.

6. Christiaensen, L. Agriculture, structural transformation and poverty reduction: Eight new insights / L. Christiaensen, W. Martin // World Development. – 2018. – Vol.109. – P.413-416. https://doi.org/10.1016/j.worlddev.2018.05.027.

7. Lloyd, J. S. B. Examining the Impact of Human Capital and Innovation on Farm Productivity in the KwaZulu‑Natal North Coast, South Africa / J. S. B. Lloyd // Agricultural Economics Research, Policy and Practice in Southern Africa. – 2024.- Vol. 63.- Issue 1–2. – P. 51–64. https://doi.org/10.1080/03031853.2024.2357072

8. Touri, M. Deconstructing the Role of ICTs in Agricultural Development Using the Diverse Economies Framework / M. Touri // Information Technology for Development. - 2024. - Vol.30.- N4.- P.696–716. https://doi.org/10.1080/02681102.2024.2332316.

9. Kleemann, L. Connecting the unconnected? Social ties and ICT adoption among smallholder farmers in developing countries / L. Kleemann, F. Ole Semrau// Technological Forecasting and Social Change. – 2025. – Vol.213. – Article 123985. https://doi.org/10.1016/j.techfore.2025.123985.

10. Мадиев, Г. Государственное регулирование инновационного развития агропромышленного комплекса Республики Казахстан / Г. Мадиев, У. Керимова, У. Нигмаджанов//Проблемы агрорынка.-2025.-N4.-C.14-26. https://doi.org/10.46666/2025-4.2708-9991.01

11. Тулегенова, А.У. Кадровая политика в сельских районах: современное состояние, результативные решения / А.У. Тулегенова// Проблемы агрорынка.- 2025.- N1.-C.244-254. https://doi.org/10.46666/2025-1.2708-9991.22

12. Trukhachev, V., Personnel Training for the Agricultural Sector in Terms of Digital Transformation of the Economy: Trends, Prospects and Limitations / V. Trukhachev, A. Bobrishev, E.Khokhlova, V.Ivashova, O. Fedisko// International Journal of Civil Engineering and Technology. - 2019. - Vol.10.- N1. - P. 2145–2155.

13. MacPherson, J. Future agricultural systems and the role of digitalization for achieving sustainability goals. A review / J. MacPherson, A. Voglhuber-Slavinsky, M. Olbrisch, P. Schobel, E. Donitz, I. Mouratiadou, K. Helming//Agronomy for Sustainable Development.– 2022.– Vol.42. – Article 70. https://doi.org/10.1007/s13593-022-00792-6

14. Бюро национальной статистики Агентства по стратегическому планированию и реформам Республики Казахстан [Электронный ресурс]. – URL: https://www.stat.gov.kz/ (дата обращения: 10.03.2026).

15. Среднесрочный прогноз потребности в кадрах на 2023–2030 гг. АО «Центр развития трудовых ресурсов» [Электронный ресурс]. – URL: -https://www.enbek.kz/ru/node/6445. (дата обращения: 11.03.2026г.)

16. Атлас Атырауская область. Региональная карта потребностей в кадрах Атырауской области [Электронный ресурс]. – URL: https://www.enic-kazakhstan.edu.kz/files/1768891063/atlas-atyrauskaya-obl_rus.pdf (дата обращения: 11.03.2026г.)