Қазақстан Республикасының астық резервтері: қалыптастыру және пайдалану заңдылықтары

Қазақстан Республикасы табиғи және басқа да әлеуетті мүмкіндіктерге ие бола отырып, жоғары тағамдық және жемшөп қасиеттерімен, сапасының сақталуымен ерекшеленетін ірі астық өндірушінің мәртебесін қалыптастырады, бұл сақтандыру және резервтік қорларды құруға ықпал етеді, қайта өңдеу өнеркәсібі үшін шикізат базасы және аграрлық тауар өндірушілердің кіріс көздері ретінде қызмет етеді.

Мақсаты – республикада астық ресурстарын құру мен пайдаланудың қазіргі заманғы үрдістерін кешенді талдау, астық дәндерінің өңірлік нарығының перспективаларын және азық-түлік қауіпсіздігі деңгейін негіздеу үшін астық өнімдерін өндіру мен өңдеудің экономикалық параметрлерін зерттеу.

Әдістері – әр түрлі кезеңдерде және аймақтар бойынша дәнді дақылдарды өсіру және өңдеу көлемі бойынша деректерді жүйелеу үшін экономикалық-статистикалық, жүйелік және салыстыру. Алынған қызмет нәтижелерін түсіндірудегі логикалық принцип.

Нәтижелер - елдің астық секторы ұлттық экономика мен азық-түлік қауіпсіздігі үшін стратегиялық маңыздылығын сақтайтыны көрсетілген. Климаттық жағдайларға айтарлықтай тәуелді жалпы егін жинаудың тұрақты өсу динамикасы анықталды. Астық өнімдерін сату экспорттық бағыттың басым болуымен сипатталады, ал ішкі тұтыну қалыпты өсуді көрсетеді. Әлемдік астық сауда желісіндегі өнімділіктің ауытқуын, технологиялық жаңарудың жеткіліксіз дәрежесін, логистикалық шектеулерді және баға құбылмалылығын қоса алғанда, саланың негізгі мәселелері айқындалды.

Қорытындылар - Қазақстанның астық шаруашылығын орнықты дамыту үшін өндірістік процесті әртараптандыру, инновациялық агротехнологияларды енгізу, астық шикізатын сақтау және тасымалдау инфрақұрылымын жетілдіру, мемлекеттік реттеу мен тәуекелдерді сақтандырудың тиімді механизмдері қажет, бұл астық нарығындағы тұрақты жағдайды және ішкі сұранысты қанағаттандыру және экспорттық әлеуетті қолдау мүмкіндіктерін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. 

1. Avileis, F. G., Mallory, M. L. The impact of Brazil on global grain dynamics: a study on cross-market volatility spillovers [Electronic resource].– 2021. – Available at: https://www.arxiv.org/abs/2104.12706 (date of access: 18.03.2026).

2. Джумабаева, А.М. Зерновое хозяйство Республики Казахстан: тенденции и механизмы совершенствования / А.М. Джумабаева, Г.К. Ордабаева, С.Ж.Косубекова //Проблемы агрорынка. – 2024. - № 4. – С.112-122.

3. Erenstein,O. Global maize production, consumption and trade: trends and R&D implications/ O. Erenstein, M. Jaleta, K. Sonder, K. Mottaleb, B.M. Prasanna // Food Security. – 2022. – Vol. 14.- N 5. – P. 1295–1319. https://doi.org/10.1007/s12571-022-01288-7

4. Lemenkova, P. Dynamics of global harvest and production of cereals: exploring trends for 30-year period / P. Lemenkova // Poljoprivredna tehnika. – 2025. – Vol. 50.- N 4. – P. 1–14. https://doi.org/10.5937/POLJTEH2504001L

5. Fan, J. Crop yield prediction using deep learning and remote sensing data: A review and meta-analysis / J. Fan, J. Wang, H. Li, X. Zhang // Computers and Electronics in Agriculture. - 2022. - Vol. 198. - Article 106936. https://doi.org/10.1016/j.compag.2022.106936.

6. Рудой, Е.В. Научно-технологическое развитие зернового производства России: комплексная оценка, проблемы и пути решения / Е.В.Рудой, М.С.Петухова //АПК: Экономика, управление. – 2021. - №6. – С.71-79.

7. Irmulatov, B.R. Prospects for precision management of wheat productivity in the conditions of Northern Kazakhstan / B.R. Irmulatov, K.K. Abdullaev, A.A. Komarov, V.V. Yakushev// Agricultural Biology.-2021.-Vol. 56.-№ 1.-P.92-102.

8. Mishra, A.K. Adoption of agricultural technologies and cereal productivity/A.K.Mishra, S.Khanal // Food Policy.- 2020.– Vol. 94. – Article 101842. https://doi.org/10.1016/j.foodpol.2020. 101842

9. OECD–FAO Agricultural Outlook 2025– 2034 [Electronic resource].- 2025. - Available at: https://www.agri-outlook.org/ (date of access: 18.03.2026).

10. Yakovenko, N.A. Formation and usage trends of grain resources: Experience of foreign countries and Russia / N.A. Yakovenko, I.S. Ivanenko // Scientific Research and Development. Economics.- 2020.- Vol. 8.- № 5.- P. 46-51. https://doi.org/10.12737/2587-9111-2020-46-51

11. «Kazinform» Қазақстандық халықаралық ақпарат агенттігі. Қазақстандағы тұқым шаруашылығы: жағдайы және даму перспективалары [Электрондық ресурс].-2024.– URL: https://www.inform.kz (қаралған күні: 18.03.2026).

12. Анализ мирового и регионального рынка зерна в 2024/2025 году и перспективы на следующий сезон [Электронный ресурс]. – 2024. – URL: https://www.agrosearch.kz/news/analiz--mirovogo-i--regionalnogo-rynka-zerna-v20242025--godu-i--perspektivy-na-sleduyushhiisezon (дата обращения: 18.03.2026).

13. Сельскохозяйственный прогноз ОЭСР- ФАО на 2025-2034 годы (OECD–FAO Agricultural Outlook 2025-2034) [Электронный ресурс]. – 2025.– URL: https://www.oecd.org/en/publications/oecd-fao-agricultural-outlook-2025-2034_601276cd-en.html (дата обращения: 18.03.2026).

14. Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы [Электрондық ресурс].-2025.- URL: https://www.stat.gov.kz/ru/ (қаралған күні: 18.03.2026).

15. Дуйсенбекова, А.А. Роль зернового рынка в обеспечении продовольственной безопасности Республики Казахстан /А.А.Дуйсенбекова, А.А. Danilowska, M. Hamulczuk //Проблемы агрорынка. – 2025. - № 3. – С.158-168. https://doi.org/10.46666/2025-3.2708-9991.14.