Қазақстанның аграрлық саласындағы тұрақты корпоративтік даму: басқару жүйесіндегі ESG қағидаттары

Мақсаты – Қазақстан Республикасы агрохолдингтерінің корпоративтік стратегияларына ESG (Environmental, Social, Governance) қағидаттарын интеграциялау механизмдерін негіздеу, аграрлық саланың инвестициялық белсенділігі мен орнықты даму мақсаттары арасындағы алшақтық ауқымын көрсету.

Әдістері –институционалдық тәсіл, статистика деректері арқылы салыстырмалы бенчмаркинг әдісі, аграрлық корпорациялардың жария есептілігінің контент-талдауы, салмақ коэффициенттерін пайдалана отырып, ақпаратты ашу индексін (ESG_score) есептеудің авторлық әдістемесі.

Нәтижелер – республиканың негізгі капиталына инвестициялардың жалпы көлеміндегі ауыл шаруашылығы үлесі кезінде 5,1% деңгейінде экологиялық шығындар ұлттық бенчмарктан үш есе төмен болған кезде инвестициялық салымдардың жүйелі диспропорциясы анықталды (0,2% vs. 2025 жылы 0,6%). Бұл ретте АӨК-ті экологияландырудың жылдық әлеуетін авторлар 7 млрд. теңгеге бағалады. ESG_score индикаторы негізінде елдің аграрлық бағыттағы бес ірі холдингі тұжырымдамаларының жіктелуі жүргізілді, бұл түрлендірудің бес моделін анықтауға мүмкіндік берді. Қазақстанда ESG-жаңғыртудың драйвері ресурстық базаның көлемі (жер банкі, басқа активтер) емес, компаниялардың халықаралық қаржы институттарына интеграциялану тереңдігі және сыртқы стейкхолдерлердің талаптары екені дәлелденді.

Қорытындылар – жалпы көрсеткіштердің өсуі аясында экологиялық саясатты елемеуде көрінетін аграрлық сектордың айқын институционалдық инерциясы расталды. Авторлар экологиялық және әлеуметтік жауапкершілікті арттыру және ақпараттың ашықтығын қамтамасыз ету үшін ірі аграрлық бизнес құрылымдарының корпоративтік басқару тактикасына ESG критерийлерін енгізу қажеттілігін алға тартты. Агробизнес "әлеуметтік патернализм" құрылымын қаржылық емес есепті қолдануға ауыстыруы және "жасыл" инвестицияларды тарту үшін халықаралық форматтарға сәйкес келуі тиіс. ESG-стандарттар инвесторларды ынталандыру, отандық және халықаралық нарықтардағы беделді нығайту, биологиялық және табиғи әртүрлілікті сақтау үшін оңтайлы жағдайлар жасауға ықпал етеді.

1. Maerdan, B. Модернизация АПК Казахстана на основе цифровизации и ESG / B. Maerdan // Проблемы агрорынка. – 2025. – №2.– С. 217-225. https://doi.org/10.46666/2025-2.2708-9991.19

2. Об утверждении Национального плана развития Республики Казахстан до 2029 года. Указ Президента Республики Казахстан от 30 июля 2024 года № 611. [Электронный ресурс]. –2024.–URL: https://www.adilet.zan.kz/rus/docs/U2400000611 (дата обращения: 18.03.2026).

3. Постановление Правительства Республики Казахстан от 30 декабря 2021 года №960. Об утверждении Концепции развития агропромышленного комплекса Республики Казахстан на 2021–2030 годы [Электронный ресурс]. – 2021. – URL: https://www.adilet.zan.kz/rus/docs/P2100000960 (дата обращения: 18.03.2026).

4. Schulze, C. The institutional design of agri-environmental contracts - How stakeholder attitudes can inform policy making / C. Schulze, B. Matzdorf // Q Open. – 2023. – Vol. 3. – N. 1. – Article qoad001. https://doi.org/10.1093/ qopen/ qoad001

5. Alvarez-Ochoa, C.P. Sustainability strategy in agribusiness: a bibliometric and systematic analysis / C.P. Alvarez-Ochoa, J.A.R. Acevedo, Y.N. Tuesta // Discov Sustain. – 2024. – Vol. 5. – P. 316. https://doi.org/10.1007/s43621-024-00530-w

6. Kumari, N. Sustainable Agriculture: Balancing Productivity and Environmental Stewardship / N. Kumari, A.K. Pandey, A.K. Singh // Journal of Scientific Research and Reports. – 2024. – Vol. 30. – N 8. – P. 629-639. https://doi.org/10.9734/jsrr/2024/v30i82284.

7. Milian Gómez, J.F. Sustainable Management of Environmental Risks in Agricultural Production / J.F. Milian Gómez, Y. Delgado Triana // Global Jurist. – 2022. – Vol. 22. – N 3. – P. 517- 535. https://doi.org/10.1515/gj-2021-0086

8. Шалбаева, А.Р. Қазақстанның аграрлық секторында ESG-тұжырымдамасын қолдану: бәсекелестік артықшылықтар / А.Р. Шалбаева, С.С. Таменова, А.Д. Умбеталиев // Проблемы агрорынка. – 2024. – № 2. – Б. 25-39. https://doi.org/10.46666/2024-2.2708-9991.02

9. Карымсакова, Ж.К. Инновационное развитие АПК: проблемы и стратегия их решения / Ж.К. Карымсакова, У.К. Керимова, Y. Deliana // Проблемы агрорынка. – 2024. – № 2. – С. 14-24. https://doi.org/10.46666/2024-2.2708-9991.01

10. Мадиев, Г. Государственное регулирование инновационного развития агропромышленного комплекса Республики Казахстан / Г. Мадиев, У.К. Керимова, У.Х. Нигмаджанов // Проблемы агрорынка.- 2025.– № 4.– С.14-26. https://doi.org/10.46666/2025-4.2708-9991.01

11. Сеитов, С.К. Эффективность субсидирования сельского хозяйства в Казахстане / С.К. Сеитов // Аграрная наука. – 2023. – № 4. – С. 152-156. https://doi.org/10.32634/0869-8155-2023-369-4-152-156

12. Статистика сельского хозяйства и инвестиций за 2020-2025 гг. [Электронный ресурс]. – 2025. – URL: https://www.stat.gov.kz (дата обращения: 18.03.2026).

13. Ureña-Espaillat, H.J. Sustainability and Creativity Management in Agribusiness / H.J. Ureña-Espaillat, A.J. Briones-Peñalver, J.A. Bernal-Conesa, J.R. Córdoba-Pachón // Journal of Scientific and Industrial Research. – 2022. – Vol. 81. – N 10. – P. 1107-1113. https://doi.org/10.56042/jsir.v81i10.46459

14. Топ-100 агрохолдингов Казахстана [Электронный ресурс]. – 2026. – URL: https://www.eldala.kz/rating/32-top100-agroholdingovkazahstana (дата обращения: 18.03.2026).

15. Ab Aziz, N.H. ESG and corporate governance: A systematic review / N.H. Ab Aziz, A.R. Abdul Latif, M.N. Osman, S.M. Alshdaifat // Advanced International Journal of Business, Entrepreneurship and SMEs – 2023.– Vol. 5. – N 18. – P. 80-92. https://doi.org/10.35631/AIJBES.518018

16. Desiderio, E. Social sustainability tools and indicators for the food supply chain / E. Desiderio, L. García-Herrero, D. Hall, A. Segrè, M. Vittuari // Sustainable Production and Consumption. – 2022. – Vol. 30. – P. 527-540. https://doi.org/10.1016/j.spc.2021.12.015

17. Официальный веб-сайт холдинга KazFoodProducts [Электронный ресурс]. – 2026. – URL: https://www.kfp.kz/ (дата обращения: 26.04.2026).