Аграрлық секторды цифрландыру: жасанды интеллект мүмкіндіктері

Ауыл шаруашылығында жасанды интеллект (ЖИ) технологияларын енгізу агроөнеркәсіптік кешен тиімділігінің өсуінің, ресурстарды ұтымды пайдаланудың, тәуекелдерді азайтудың маңызды факторы ретінде қарастырылады. Қазақстан Республикасының аграрлық секторының цифрлық түрлендіру жағдайында ЖИ модульдерін қолдану ауыл шаруашылығы өндірісінің өнімділігін арттыру және бәсекеге қабілеттілігін күшейту үшін шешуші мәнге ие болады.

Мақсаты - республика экономикасын әртараптандыру жағдайында саланы цифрландыруда алгоритмдік ойлау механизмдерін тарату перспективаларын негіздеу.

Әдістері - цифрлық жаңғыртудың басым бағыттарын анықтау және олардың АӨК дамуына әсерін бағалау, цифрлық интеллект құралдарының нәтижелілігін айқындау және оңтайлы шешімдер қабылдау үшін талдау, салыстыру, теңестіру. Ақпараттық ағындарды жүйелеу және түсіндіру кезінде статистикалық деректерді өңдеу және мониторингтеу.

Нәтижелер – зерттеу ауыл шаруашылығында компьютерлік ақыл-ойды жүзеге асырудың негізгі бағыттарын көрсетеді және оның өндірістік процестердің қайтарым дәрежесіне әсерін талдайды. Жұмыстың маңызды бөлігі цифрлық қайта құру кезеңінде аграрлық саланы жетілдірудің мәселелік және әлеуетті мүмкіндіктері туралы эмпирикалық мәліметтер жинауға мүмкіндік берген Ақтөбе облысының ауыл шаруашылығы тауар өндірушілеріне әлеуметтік сауалнама жүргізу болды.

Қорытындылар – цифрлық инновациялық жүйелер топырақ жағдайын қашықтықтан өлшеу, суды басқару, мал шаруашылығы мен дақылдарды мониторингтеу алгоритмдері болып табылады. Агроқұрылымдар егіннің құрылымы мен жануарлардың әл-ауқаты туралы ақпарат ала алады, кірістілікті арттырады, еңбек жағдайларын жақсартады және қоршаған ортаға әсерін азайтады. Машиналық оқыту әдістерін интеграциялаудың қиындығы мұқият көзқарас пен стратегиялық жоспарлауды қажет етеді. Болашақта жасанды интеллект ақылды және тұрақты кәсіпкерлік экожүйелерді құруға ықпал ете отырып, бизнесті қайта құруда маңызды рөл атқарады.

1. Zhuravlev, V.A. Development of artificial intelligence in agriculture of the Republic of Belarus: current State and prospects / V.A. Zhuravlev, I.L. Desyukevich // Kishovarz.– 2025. – Vol. 108.- N 3. – P. 117-122.

2. Artificial Intelligence In Agriculture Market Size, Share, and Trends 2024 to 2034 [Electronic resource]. -2024. Аvailable at: https://www.precedenceresearch.com/artificial-intelligence-in-ag-riculture-market. (date of access: 06.03.2025).

3. Subeesh, А. Automation and digitization of agriculture using artificial intelligence and internet of things / А. Subeesh, C.R. Mehta // Artificial Intelligence in Agriculture. - 2021. – Vol. 5. - P. 278–291.

4. Rejeb, A. Examining the interplay between artificial intelligence and the agri-food industry / A.Rejeb, K. Rejeb, S.Zailani, J.G. Keogh // Artificial Intelligence in Agriculture. - 2022. –Vol. 6. - P. 111–128.

5. Xu, J. Review of agricultural IoT technology / J.Xu, B.Gu, G.Tian // Artificial Intelligence in Agriculture. - 2022. – Vol. 6. - P. 10–22.

6. Amit, S. Artificial intelligence research in agriculture: a review Available to Purchase / S. Amit, K.Rajendra, K.Amit // Online Information Review. – 2022. – Vol.46.-N 6. - P. 1054–1075. https://doi.org/10.1108/OIR-10-2020-0448

7. Шайнуров, А.С. Предпосылки и проблемы цифровизации АПК Казахстана/ А.С. Шайнуров, Ж.Б. Смагулова // Вестник университета «Туран». - 2024. -№1. - С.156-169. https://doi.org/10.46914/1562-2959-2024-1-1156-169

8. Карымсакова, Ж.К. Инновационное развитие АПК: проблемы и стратегия их решения / Ж.К. Карымсакова, У.К. Керимова, Y. Deliana // Проблемы агрорынка. – 2024. – №2. – С. 14-24. – https://doi.org/10.46666/20242.2708-9991.01.

9. Сабыржан, А. Қазақстандағы жасанды интеллекттің дамуы: салалық шолу, 2019-2023 / А. Сабыржан, Е.Д. Орынбасарова, Л.М. Базарбаева // Central Asian Economic Review. – 2025. – N 6(165). – Б. 212-227. – https://10.52821/2789-4401-2025-6-212-227

10. Жамбылова, Г.Ж. Қазақстанның және аймақтарының аграрлық секторын жаңғыртудың экономикалық тетігі / Г.Ж. Жамбылова, А.А. Сатмурзаев, Д.С. Кадырбекова, Г.А. Болсынбекова // Вестник университета Туран. – 2023. – N 3(99). – Б. 253-270. https://doi.org/10.46914/1562-2959-2023-1-3-253-270

11. Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы [Электрондық ресурс].- 2025. -URL: https: www.stat.gov.kz (қаралған күні: 19.03.2026).

12. Barinova, N.V. Artificial Intellect Systems in Today’s Economic Environment / N.V. Barinova, V.R. Barinov // Bulletin of the Plekhanov Russian University of Economic. – 2024. – Vol. 21.-N 6(138). – P. 23-32. – https://doi.org/10.21686/2413-2829-2024-6-23-32.

13. Шомшекова, Б.К. Қазақстандағы жасанды интеллект және еңбек қызметі саласының цифрлық трансформациясы: еңбек өнімділігін арттырудағы рөлі/ Б.К. Шомшекова, С.К. Байдыбекова, А.О. Окенова // Проблемы агрорынка. – 2025. -№4. – Б.188-196. https://doi.org/10.46666/2025-4.2708-9991.17

14. Джумасейтова, А. Роль искусственного интеллекта в развитии сельского хозяйства Казахстана: инновации и экономические возможности / А. Джумасейтова, Р. Нысанбаев // Ізденістер, Нәтижелер. – 2025. – N2 (106). – С. 577-585. https://10.37884/2-2025/57

15. Oliveira, R.C. Artificial Intelligence in Agriculture: Benefits, Challenges, and Trends / R.C. Oliveira, R.D. Silva // Applied Sciences.– 2023. – №13. – P.1-17. https://doi.org/10.3390/app13137405