Қазақстанның азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етудегі стратегиялық міндеттер

Қазақстанның аграрлық секторы - астықтың, майлы дақылдар тұқымдарының, көкөністердің, еттің едәуір көлемінде рационның және экспорттың ұтымды азық-түлік нормалары шегінде халықты азық-түлікпен жабдықтау үшін едәуір ресурстары бар республика экономикасының аса маңызды саласы. Мақсаты – қазіргі әлеуметтікэкономикалық жағдайда Қазақстан Республикасының азық-түлік қауіпсіздігін нығайту міндетінің ғылыми негіздемесі. Әдістері – АӨК даму үрдістерін және өңірлердің тұрғындарын өнімдермен қамтамасыз етуді зерделеу үшін талдамалық, азық-түлікке қолжетімділік деңгейіне әсер ететін факторларды анықтау кезінде монографиялық, ауыл шаруашылығы салаларындағы терең құрылымдық өзгерістердің перспективалық параметрлерін айқындау үшін есептеу конструктивті болып табылады. Нәтижелер – елдегі азық-түлік мәселесінің жайкүйі, мәселелері мен шешу жолдары талданады. Соңғы онжылдықтарда аграрлық өнім өндірісінің өсу үрдісі байқалады, сонымен бірге бірқатар маңызды ауылшаруашылық тауарларын тұтыну деңгейі өз өндірісінің есебінен рационның медициналық стандарттарына сәйкес келмейді. Қайта өңдеу өнеркәсібін түрлендіруде кедергілер бар, қайта өңдеу кәсіпорындарының қуаттылығының жүктелмеуі байқалады, бұл азық-түліктің жекелеген түрлері бойынша жоғары импорттың, негізгі өнімдерге бағаның тұрақты өсуінің себебі болып табылады, яғни азық-түлік нарығындағы инфляция күшейеді, сонымен бірге халықтың табысының өсу қарқыны шамалы, бұл оның азық-түлік өнімдерін пайдалану мүмкіндігін төмендетеді. Аталған дәлелдер агроөнеркәсіптік кешенді мемлекеттік реттеудің жеткіліксіздігінің салдары болып табылады. Қорытындылар – мақала авторлары ұйымдастырушылық-экономикалық шараларды іске асыруды және отандық аграрлық сегментті жетілдірудегі азық-түлікпен қамтамасыз ету қиындықтарын еңсеруге, агроазықтүлік қызметінің нәтижелілігін жақсартуға және ауыл тұрғындарының табыстылығын арттыруға, тұрақты экономикалық және демографиялық ілгерілетуге бағытталған мақсатты басымдықтарды белгілеуді ұсынады. Азық-түліктің өзін-өзі қамтамасыз ету жағдайына мониторингті, болжауды және бақылауды жүзеге асыру орынды болып көрінеді. 

1. Plotnikov, V. National food security under institutional challenges (Russian experience) / V.Plotnikov, Y.Nikitin, M.Maramygin, R.Ilyasov // International Journal of Sociology and Social Policy. -2021. -Vol. 41.-Issue 1/2.- P. 139-153. https://doi.org/10.1108/IJSSP-03-2020-0074 (дата обращения: 16.03.2026).

2. Wagler, A. Food and housing security at a US hispanic-serving institution: an examination J. Ayala, P.R. Dessauer, E.M. Moya//Front. Public Health. -2022.- Vol. 10.- Article 918955. https://doi.org/10.3389/fpubh.2022.918955

3. Derso, A. Food insecurity status and determinants among urban productive safety net program beneficiary households in addis ababa, Ethiopia / A. Derso, H. Bizuneh, A. Keleb, A. Ademas, M. Adane // PLoS ONE. - 2021.- Vol. 16.Issue 9.- Article e0256634. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0256634

4. Luo, P. Food import dependency and national food security: a price transmission analysis for the wheat sector / P. Luo, T. Tanaka // Foods.-2021.- Vol.10. -№8.- Article 1715. https://doi.org/10.3390/foods10081715

5. Chhikara, N. Exploring the nutritional and phytochemical potential of sorghum in food processing for food security / N. Chhikara, B. Abdulahi, C. Munezero, R. Kaur, G. Singh, A. Panghal // Nutrition & Food Science.- 2019.- Vol.49.- N. 2.- P.318–322. https://doi.org/10.1108/NFS-05-2018-0149 49

6. Akbari, M. The Evolution of Food Security: Where Are We Now, Where Should We Go Next? / M. Akbari, P. Foroudi, M. Shahmoradi, H. Padash, Z.S. Parizi, A. Khosravani, P. Ataei, M.T. Cuom // Sustainability. – 2022. – Vol. 14. – Issue 6.- Article 3634.

7. Li, J., Song, W. Food Security Review Based on Bibliometrics from 1991 to 2021 [Electronic resource].- 2022. Available at: https://www.researchgate.net (date of access: 23.03. 2026). https://doi.org/10.3390/foods11233915

8. Kazakhstan ranks 32nd in the Global Food Security Index, improving its position [Electronic resource].-2022. Available at: https://www.bizmedia.kz/2022-12-21-kazahstan-zanima-et-32--mesto-v--globalnom--indekse-prodovolstvennoj-bezopasnosti-uluchshaya-svoi-poziczii/ (date of access: 24.03.2026).

9. Концепция развития агропромышленного комплекса на 2021-2030 годы [Электронный ресурс].- 2024.- URL: https://www.baiterek.gov.kz/ru/programs/obnovlenie-na-sayte-kontseptsii-apk-1-pg-2024g (дата обращения: 20.03.2026).

10. Национальный проект «Сильный АПК» на 2024-2028 годы. Информационно-аналитическое агентство «АПК-Информ» [Электронный ресурс].- 2024.- URL: https://www.apkinform.com/ru/news/1541100 (дата обращения: 20.03.2026).

11. Комплексный план развития животноводства в Республике Казахстан на 2026– 2030 годы [Электронный ресурс].-2026.-URL: https://www.gov.kz/memleket/entities/moa/press/news/details/1137625?lang=ru (дата обращения: 20.03.2026).

12. Прогнозы по строительству птицефабрик в Казахстане Информационно-аналитическое агентство «АПК-Информ» [Электронный ресурс].- 2025.- URL: https://www.apk-news.kz/news/item-6095 (дата обращения: 20.03.2026).

13. Зубренкова, О.А. Зарубежный опыт развития кооперации крестьянских (фермерских) хозяйств / О.А. Зубренкова, Н.В., Проваленова, Н.С. Волостков // Региональные проблемы преобразования экономики.- 2025.-№12(182).- С. 34-45. https://doi.org/10.26726/rppe2025v12feitd

14. Папцов, А.Г. Сельскохозяйственная кооперация за рубежом. Исторические аспекты формирования и тенденция развития / А.Г. Папцов.- М.: ООО «Сам полиграфист», 2021.- 304 с.

15. Закон РК «О сельскохозяйственных кооперативах» от 29 октября 2015 года №372- V ЗРК [Электронный ресурс].- 2015.- URL: https://www.adilet.zan.kz/rus/docs/Z1500000372