Агротуризм ауыл халқының экономикалық мүмкіндіктерін кеңейтудің баламалы нысаны ретінде

Мақсаты – Қазақстанда ауыл туризмін дамытудың әлеуметтік-экономикалық алғышарттары мен жағдайларын зерттеу, өңірлік деңгейде оны қалыптастыруға кластерлік тәсілді негіздеу. Статистикалық және экономикалық әдістер пайдаланылды: туристік кластерлерді құру кезінде агротуризмнің әлеуметтік-институционалдық факторлары мен детерминанттарын анықтау үшін 2019-2025 жж. ауылдық үй шаруашылықтарының жұмыспен қамтылу, табыс динамикасын, негізгі капиталға инвестициялар мен жергілікті бюджет түсімдерін талдау, салыстырмалы әдіс – фермерлік шаруашылықтар мен қонақ үйлері негізінде туристік инфрақұрылымы бар ауылдық аудандарды кластерлік ұйымдастырылуы айқын білінбейтін аумақтармен салыстыру кезінде, кластерлік-кейстік әдіс – Қарағанды, Ақмола және Түркістан облыстарындағы әлеуетті кооперативтік бірлестіктерді сипаттау үшін, сараптамалық-талдау әдісі – инфрақұрылымдық шектеулерді және туристік қызметтердің цифрландырылу дәрежесін зерттеу кезінде. Нәтижелері – ауылдық жерлердегі туризм ш(ф)қ және қонақ үйлері төңірегінде оқшау жүйе ретінде жұмыс істейтін өңірлер кластерлік кешені жоқ ресурстық әлеуеті сәйкес келетін ауылдық округтерге қарағанда негізгі көрсеткіштердің өсу қарқынын жоғарырақ көрсетеді. Көлік қолжетімділігінің, жол бойындағы қызметтер мен материалдық-техникалық базаның, сандық ілгерілету және брондау арналарының сұраныс тұрақтылығындағы және туристік қызмет көрсетудің басқарылуындағы шешуші рөлі көрсетілді. Өнімдік ядро, туристік қызметтің қосымша түрлері, функционалдық және технологиялық сервистің жай-күйі негізінде келешегі бар кластерлерді салыстыру жүргізілді. Құрылымдық орталық, ілеспе қызметтер, сандық құралдар мен әлеуметтік-институционалдық әсерлер арасындағы өзара байланыстарды көрсететін ауылдық экотуризмнің кластерлік диаграммасы ұсынылды. Қорытынды – кластерлерді ұйымдастыруды жеделдету үшін ауыл туризмін ауылдық әкімшілік бірліктерді түрлендіру бағдарламаларына және инфрақұрылымдық саясатқа интеграциялау, стандартталған жол және жол бойындағы қызмет көрсетуді әзірлеу, фермерлер мен жергілікті қоғамдастықтар арасындағы ынтымақтастықты қолдау, онлайн-платформалар арқылы сандық құраушыны күшейту қажет.

1. Baković, N. Regional Development of Rural Tourism: The Case of the Gorska Hrvatska Region / N.Baković // Ngoc Economic Review. -2020.- Vol. 66.- No. 2. -P. 28–41.

2. Tleubayeva, A. Features of Rural Tourism as an Element of Kazakh Culture during the Pandemic Syndrome / A.Tleubayeva, A.Zhakupov, R. Shokhan, A. Nurgazina, Z.Karipbayev, M.Siyeubayeva, M. Dossova //Journal of Environmental Management and Tourism. -2023. -Vol. 14.- No. 2(66).- P. 398–416. https://doi.org/10.14505/jemt.v14.2(66).10

3. Wijijayanti, T. Green tourism development in rural areas – A new way to create sustainable economic resilience for locals / T. Wijijayanti, N.H.M. Salleh, Y. Agustina, N. Salim // New Countryside.- 2025. -Vol.4.- No.2.- P.20–27. https://doi.org/10.55121/nc.v4i2.445

4. Sabalenka, I. Regional Tourism Clusters Sustainability Modeling Taking into Account Sociocultural Factors / I. Sabalenka, Y.Krupenka, U.Ganski, W.Zhou // Management Theory and Studies for Rural Business and Infrastructure Development. -2021. -Vol. 43-No. 4. - P. 457–467. https://doi.org/ 10.15544/mts.2021.41

5. Shpak, N. Clusterization in Tourism Development Level’s Assessment of Regions: Example of Ukraine / N. Shpak, I. Kulyniak, I. Novakivskyi, I. Oleksiv //Journal of Tourism and Services.-2023. - Vol.14 - No.26. - P.45-56. https://doi.org/ 10.29036/jots.v14i26.444

6. Строева, А.Г. Сельский туризм как перспективное направление развития сельских территорий регионов России / А.Г. Строева, А.Г. Иволга, Ю.М. Елфимова // Сервис в России и за рубежом. -2021. -Т. 15.- № 2(94).-С. 110–120. https://doi.org/10.24412/1995-042X-2021-2-110-120

7. Рябчикова, Н.Н. Агропромышленный кластер как драйвер устойчивого развития сельского туризма / Н. Н. Рябчикова // Экономика, предпринимательство и право.- 2025.- 15(8).- С.5531–5552. https://doi.org/10.18334/epp.15.8.123318

8. Тлеубаева, А.Т. Сельский туризм в Акмолинской области Казахстана / А.Т. Тлеубаева // Проблемы агрорынка. -2022.- № 2.- С. 135–142.

9. Tleubayeva, A. Rural Tourism in the Republic of Kazakhstan / A. Tleubayeva // Problems of AgriMarket. -2024. -Vol. 16.- No. 2.- P. 112–123.

10. Berdibekova, A. Development of Rural Tourism in Kazakhstan as a Priority Direction of Agribusiness Diversification / A. Berdibekova // Bulletin of L.N. Gumilyov Eurasian National University. Economics Series. -2024.- No. 3.- P. 45–54.

11. Тлеубердинова, А.Т. Экологический туризм как фактор развития сельских регионов Казахстана / А.Т. Тлеубердинова // Вестник Туран-Университета. -2021.-№ 4. -С. 90–98.

12. Moldagaliyeva, A. Socio-economic Significance of Tourism Development on the Great Silk Road (Kazakhstan Section) / А. Moldagaliyeva, А. Aktymbayeva, Y.Issakov, A. Assylbekova, K.Kenzhalin, A.Beisembinova, G.Begimova, L.D.David // GeoJournal of Tourism and Geosites. -2024. -Vol. 52-No. 1. - P. 116–124. https://doi.org/10.30892/gtg.52111-1188

13. Nametova, G. Sustainable Development Strategies for Rural Tourism in the Republic of Kazakhstan / G. Nametova, A.Kuralbayev, Y. Serikbay // International Journal of Sustainable Development and Planning.- 2025. -Vol. 20.- No. 5. -P. 1951–1962.

14. Frick, S.A. Lessons-learnt from growth pole strategies in the developing world / S.A. Frick, A. Rodríguez-Pose// Progress in Planning. -2025. -Vol. 195. -Article 100958. https://doi.org/10.1016/j.progress.2025.100958

15. Official Tourism Statistics of the Republic of Kazakhstan [Electronic resource].– 2024.- Available at: https://www.stat.gov.kz/ (date of access: 17.06.2026).