Қазақстан Республикасының органикалық балық өнімдері брендін ішкі және халықаралық нарықтарда позициялау

Әлемде экологиялық таза өнімге деген сұраныстың өсуі оның қадағалануы мен сертификатталуына қойылатын талаптарды арттырады, сондай-ақ агроазық-түлік нарықтарының жаһандануы жағдайында отандық өндірушілердің бәсекеге қабілеттілігін күшейтуді талап етеді. Мақсаты – ұлттық сауда белгісінің танымалдылығын қамтамасыз етуге, тұтынушылардың сенімін нығайтуға және отандық аквашаруашылық ассортиментінің экспорттық әлеуетін кеңейтуге бағытталған тұтынушылардың артықшылықтарын, бәсекелестік ортаны, брендинг құралдары мен заманауи маркетингтік коммуникацияларды зерттеуді ескере отырып, қазақстандық органикалық балық өнімдері брендін жылжыту стратегиясын әзірлеу. Әдістері – балық өсірудің даму тенденцияларын, ішкі және сыртқы сауда салаларындағы тұтынушылық сұраныс деңгейі мен бәсекелестік ортаны айқындауға мүмкіндік беретін статистикалық және салыстыру әдістері. Мақсатты аудиторияны сауалдау мен сауалнама жүргізу эко-бағдарланған балық тауарларын таңдауға әсер ететін факторларды, соның ішінде экологиялық тазалығын, бағасын, шығу тегін, фирмалық имиджін анықтауға бағытталған. Табиғи балық бұйымдарының нарықтық тартымдылығын бағалау үшін SWOT-талдау қолданылды, ол сауда маркасының халықаралық сауда желісінде таралуын қиындататын күшті және әлсіз жақтарды, сондай-ақ мүмкіндіктер мен қауіптерді белгілеуге мүмкіндік берді. PEST-талдау элементтері саяси, экономикалық, әлеуметтік және технологиялық конъюнктураның экологиялық қауіпсіз балық өнімдерінің фирмалық стилін қалыптастыруға әсерін қарастыру кезінде қолданылды. Нәтижелері – ұсынылған әдістемелік парадигма ұлттық және шетелдік сауда алаңдарында қазақстандық сертификатталған балық өнімдерінің бренд-менеджмент тұжырымдамасын әзірлеуге ғылыми негізделген тәсілдерді бастайды. Осылайша, бұл әзірлемелер мен алынған нәтижелер аквашаруашылықтың отандық биологиялық ассортиментінің мәртебесін нығайту бойынша шаралар кешенін құру кезінде пайдаланылуы мүмкін. Қорытынды – тұжырымдамалық модельді іске асыру саланың экспорттық ресурстарын ұлғайтуға, әлемдік аренада қазақстандық тауар өндірушілердің позицияларын нығайтуға және экологиялық таза балық тауарлары секторын қарқындатуды қамтамасыз етуге ықпал етеді.

1. Нургалиев, Е.Т. Экономические аспекты развития аквакультуры в Казахстане / Е.Т. Нургалиев, Б.К. Сарсенбаев // Вестник науки Казахского агротехнического университета имени С. Сейфуллина. – 2023. – № 3. – С. 74–83.

2. Абдрахманов, А.А. Развитие органического производства и экспортного потенциала агропромышленного комплекса Казахстана / А.А. Абдрахманов // Исследования, результаты. – 2023. – № 4. – С. 145–154.

3. Davidenko, L. Eco-branding as a tool for sustainable development of enterprises in Kazakhstan / L. Davidenko, A. Titkov, N.Sherimova, A. Beisembina // Sustainability. – 2025. – Vol. 17. – No. 1. – Article 36. https://doi.org/10.3390/su17010036

4. Келлер, К. Стратегическое управление брендом: создание, оценка и управление марочным капиталом / К. Келлер. – М.: Вильямс, 2023. – 608 с.

5. Аакер, Д. Создание сильных брендов / Д. Аакер. – М.: Издательский дом Гребенникова, 2021. – 440 с.

6. FAO. The State of World Fisheries and Aquaculture 2024: Blue Transformation in Action. – Rome: Food and Agriculture Organization of the United Nations, 2024. – 264 p.

7. Cui M., Liu X., Liu H., Zhao J., Li D., Wang W. Fish Tracking, Counting, and Behaviour Analysis in Digital Aquaculture: A Comprehensive Survey // Reviews in Aquaculture. – 2025. – Vol. 17, No. 1. – Article e13001. https://doi.org/10.1111/raq.13001

8. Ahmed, N. The Blue Economy and Sustainable Aquaculture Development / N. Ahmed, S.Thompson // Marine Policy. – 2023. – Vol. 148. – Article 105432.

9. Troell, M. Aquaculture and the Sustainable Development Goals / M. Troell, P.J.G.Henriksson, A.H. Buschmann // Reviews in Fisheries Science & Aquaculture. – 2023. – Vol.18. – No. 2. – P. 475–492.

10. Aaker, D. Strategic Market Management / D. Aaker.– Hoboken: Wiley, 2024. – 432 p.

11. Boyd, C.E. Sustainable Aquaculture and Environmental Management / A.A. Boyd McNevin, R.P. Davis // Aquaculture International. – 2023. – Vol. 31. – P. 1121–1140.

12. Сыздыкова, А. Формирование стратегии позиционирования бренда на предприятиях малого и среднего бизнеса / А.Сыздыкова, Г. Азретбергенова // Вестник Евразийского национального университета им. Л.Н. Гумилева. Экономическая серия. – 2024. – № 2. – С. 27–44. https://doi.org/10.32523/2789-4320-2024-2-27-44

13. Сейдахметова, А. Ж. Брендинг сельскохозяйственной продукции Казахстана / А. Ж. Сейдахметова // Вестник Евразийского национального университета. – 2021. – № 2. – С. 60–67.

14. –2030 жылдарға арналған балық шаруашылығын дамыту бағдарламасы: Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2021 жылғы 5 сәуірдегі № 208 қаулысымен бекітілген [Электрондық ресурс]. -2021.-URL: https://www.gov.kz/memleket/entities/fishery/documents/details/167161?lang=ru (қаралған күні: 15.06.2026).

15. Денисов, И.А. Модели продвижения бренда на примере маркетинговой деятельности коммерческой организации / И.А. Денисов // Экономические проблемы и юридическая практика. – 2023. – Т. 19. – № 5. – С. 146–151.

16. Garlock T.M., Asche F., Anderson J.L., et al. Environmental, economic, and social sustainability in aquaculture: the aquaculture performance indicators // Nature Communications. – 2024. – Vol. 15. – Article 5274. https://doi.org/10.1038/s41467-024-49556-8