Қазақстанның ауылдық жерлеріндегі тұрғындардың еңбекақысындағы гендерлік алшақтық

Бүгінгі таңда Қазақстанның ауылдық аумақтарының еңбек ресурстары нарығындағы еңбекақыдағы гендерлік асимметрия мәселесі өзекті болып қала береді. Мақсаты – ауылдық жерлердегі жалақыдағы гендерлік тенсіздіктің қазіргі жағдайын талдау, тәуекелдерді диагностикалау, әлсіз тұстарды анықтау және осы саладағы гендерлік теңгерімсіздікті азайту бойынша шаралар әзірлеу. Әдістері – гендерлік диспропорцияның отандық және шетелдік практикаларын зерттеу негізінде деректерді жинау және салыстырмалы талдау жасау. Нәтижелері – елдің ауылдық аудандарының еңбекке қабілетті халқы тұрғындардың қалаларға жылыстауымен, төмен абсолюттік кірістермен, білікті кадрлардың тапшылығымен, бейресми жұмыспен қамтудың жоғары үлесімен және ауыл шаруашылығындағы әйелдердің еңбек белсенділігі индексінің 9,09% мәніне ие болуымен сипатталатыны анықталды, бұл нормативтен әлдеқайда төмен. 2025 жылы максималды гендерлік алшақтық Маңғыстау өңірінде айқындалды, Жетісу облысымен салыстырғандағы айырмашылық 40 пайыздық тармақты құрайды. Төлемдердегі гендерлік асимметрия көрсеткіштеріне жалпы өңірлік өнімнің құрылымы айтарлықтай әсер етеді. Қорытынды – автор республикадағы гендерлік теңсіздікті азайтуға бағытталған бірқатар механизмдерді ұсынады: әйелдер контингентінің құқықтарын шектегені үшін мемлекеттік бақылауды және жауапкершілікті қатаңдататын заңнамалық бастамалар; мемлекеттік статистикалық есептің ақпараттық жүйелерін жетілдіру; оқыту мен ақпараттық кампаниялар арқылы гендерлік стереотиптерге қарсы әрекет ету; басшылық лауазымдарда және агробизнесте әйелдер өкілдігін арттыру үшін еңбек ұтқырлығы орталықтарын ұйымдастыру және өңірлік мақсатты бағдарламаларды іске асыру. Жүйелі өзгерістер, жоғары төленетін позицияларға қолжетімділік қажет.

1. Об утверждении Концепции семейной и гендерной политики в Республике Казахстан до 2030 года [Электронный ресурс]. –2023.- URL: https://www.https://adilet.zan.kz (дата обращения: 15.06.2026).

2. О государственных гарантиях равных прав и равных возможностей мужчин и женщин» [Электронный ресурс]. –2025. - URL: https://www.adilet.zan.kz/rus/docs/Z090000223_/z090223.htm (дата обращения: 11.06.2026).

3. Pay Transparency in Progress Valuing Jobs, Closing Gender Pay Gaps: Report [Electronic resource].- 2025. Available at: https://www.oecd.org/en/publications/pay-transparency-inprogress_121f268d-en/full-report/pay-transparencyin-progress_6f4e7063.html (date of access: 26.06.2026).

4. Gender pay gap in U.S. has narrowed slightly over 2 decades [Electronic resource].- 2025. Available at: https://www.pewresearch.org/short-reads/2025/03/04/gender-pay-gap-in-us-hasnarrowed-slightly-over-2-decades/ (date of access: 26.07.2026).

5. Gender Pay Gap Report (GPGR) [Electronic resource]. -2026. Available at: https://www.payscale.com/featured-content/gender-pay-gap (date of access: 26.06.2026).

6. Pay Gap Report. KPMG UK [Electronic resource].-2026. Available at: https://www.kpmg.com/uk/en/about/our-impact/report-hub/pay-gap.html (date of access: 26.06.2026).

7. The Largest Gender Pay Gaps in OECD Countries [Electronic resource]. -2024. Available at: https://www.visualcapitalist.com/the-largest-gender-pay-gaps-inoecd-countries/ (date of access: 12.06.2026).

8. Разрыв в зарплатах между мужчинами и женщинами [Электронный ресурс]. – 2026.- URL: https://www.fontanka.ru/2026/05/05/76404070/ (дата обращения: 12.06.2026).

9. Elefante, M., Tazeen, H., Hyland, M., Martins, N.M.S., Trumbic, T. Accelerating Gender Equality Through Reforming Legal Frameworks [Electronic resource].-2023. Available at: https://www.openknowledge.worldbank.org/server/api/core/bitstreams/6785737d-b8f7-45d0-a0bdb54825495d1a/content (date of access: 26.06.2026).

10. Heath, R. Intrahousehold Bargaining, Female Autonomy, and Labor Supply: Theory and Evidence from India / R.Heath, T.Xu // Journal of the European Economic Associationю – 2020. - No. 18.-Issue 4. - P. 1928–1968.

11. Pande, R. If You Compete with Us, We Shan’t Marry You: The (Mary Paley and) Alfred Marshall Lecture / R.Pande, H.Roy // Journal of the European Economic Association. – 2021. - No. 19.-Issue 6. - P. 2992–3024.

12. Емелина, Н.К. Проблемы гендерного неравенства в формировании заработной платы в Республике Казахстан / Н.К. Емелина, А.Т. Омарова, А.К. Курманалина, М.Ф. Грело // Вестник Казахского национального университета имени аль-Фараби. Серия экономическая. – 2018. - № 2(124). – С. 85-93.

13. Сатыбалдин, А.А. Социально-экономическое благополучие населения Казахстана: оценка и анализ гендерных различий в оплате труда / А.А. Сатыбалдин, К.Е Изгуттиева, А.Омир // Экономика: стратегия и практика. – 2023. - № 18(2). – С. 7-22. https://doi.org/10.51176/1997-9967-2023-2-7-22

14. Авров, А.П. Гендерные неравенства в заработной плате в странах Евразийского союза / А.П. Авров, А.А. Исмагулова, А.А. Мусульманкулова // Central Asian Economic Review. – 2023. - № (2). – С. 31-43. https://doi.org/10.52821/2789-4401-2023-2-31-43

15. Бектурганова, М.С. Гендерные различия на рынке труда Казахстана и их влияние на экономический рост / М.С. Бектурганова, А. Серикова // Журнал социальных наук Кайнара. – 2025. - № 4(3). – С. 79-94. https://doi.org/10.58732/2958-7212-2025-3-79-94

16. Акыбаева, Г. Влияние гендерного неравенства в оплате труда на формирование женского лидерства в системе государственного управления / Г. Акыбаева, З. Ескерова, С.Мамбетова, Ш. Ниязбекова // Статистика, учет и аудит. – 2025. - № 4(99). – С. 75–86. https://doi.org/10.51579/1563-2415.2025.-4.06

17. Global Gender Gap Report [Electronic resource]. -2025, 2026. Available at: https://www.weforum.org/publications/global-gender-gapreport-2025/ (date of access: 12.06.2026).