Ауылдық еңбек көші-қонын реттеу: жүйелі жаңғырту қажеттілігі

Тақырыптың өзектілігі ауыл халқының, ең алдымен еңбекке қабілетті жастағы жастардың кетуіне байланысты, бұл аграрлық сектордағы жұмыс күшінің тапшылығына, Еңбек ресурстарын бөлудегі теңгерімсіздікке және ауыл аудандарының демографиялық қартаюына әкеледі. Мақсаты - ауыл тұрғындарының ішкі және сыртқы көші-қонының сандық және сапалық сипаттамаларын талдау, көші-қон ағынын арттыратын экономикалық және инфрақұрылымдық факторларды анықтау, сондай-ақ оның жұмыспен қамту саласына және ауылдық жұмыс орындарының тұрақтылығына әсерін бағалау. Жұмыста Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросының, Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің ресми деректері пайдаланылды. Әдістер - ауыл азаматтарын қоныс аударудың абсолютті және салыстырмалы көрсеткіштерін зерттеу үшін деректерді статистикалық өңдеу және ғылыми әдебиеттерді жалпылау, микробизнесті қолдау және әлеуметтік инфрақұрылымды нығайту есебінен ауылдық өңірлерде жұмысқа орналасу деңгейін және олардың тартымдылығын арттыруға бағытталған "Ауыл аманаты" және "10 мың тұрғынға 100 жұмыс орны"мемлекеттік бағдарламаларын талдау, еңбек көші-қонын реттеуге кешенді және ведомствоаралық тәсілдің маңыздылығын растайтын АСЕАН және ЭЫДҰ елдерінің халықаралық тәжірибесін зерделеу. Нәтижелер - көші-қон процестерінің Қазақстанның ауылдық аумақтарының еңбек нарығына 2020-2024 жылдардағы әсері көрсетілген. Жұмыс істейтін ауыл тұрғындарының қысқаруының тұрақты үрдісі және олардың орын ауыстыруының өңіраралық теңгерімсіздігінің күшеюі белгіленді. Алынған деректер ауылдың ұзақ мерзімді теңгерімді дамуына бағдарланған демографиялық ұтқырлық пен экономикалық белсенділік контекстінде мемлекеттік басқару тетігін жүйелі жаңғырту қажеттілігін растайды. Қорытындылар - зерттеу республикадағы көші-қон саясатына жүйелі және кешенді көзқарастың маңыздылығын көрсетеді. Ауыл тұрғындарының кері көшу процесін ынталандыру маңызды. Ол үшін еңбек орындарын, мансаптық өсу мүмкіндіктерін және жоғары табыс алу маңызды

1. Cook-Martín, D. S. Not Settlers: Temporary Labor Migration Since the Nineteenth Century / D. Cook-Martín // Annual Review of Sociology. – 2024. – Vol. 50. – P. 627–645.

2. Rye, J.F. International Labour Migration to Europe’s Rural Regions / J.F. Rye, K. O’Reilly. – London: Routledge, 2021. – 270 p.

3. Югов, Е.А. Миграционные процессы в сельской местности и их влияние на состояние трудовых ресурсов / Е.А. Югов // Вестник Воронежского государственного университета. Серия: Экономика и управление. – 2021. – № 3. – С. 81–93. https://doi.org/10.17308/econ.2021.3/3516.

4. Смыслова, О.Ю. Повышение социальной привлекательности сельских территорий как фактор сохранения человеческих ресурсов на селе / О.Ю. Смыслова // Современная экономика: проблемы и решения. – 2020. – Т. 8. - С. 128–136. https://doi.org/10.17308/meps.2020.8/2417

5. Саттаркулов, Д.Б. Роль миграции в решении проблемы безработицы в сельской местности / Д.Б. Саттаркулов, Р. А. Имарова, Г.О. Матураимов // Известия вузов Кыргызстана. – 2021. – № 3. – С. 59–61.

6. Бодаухан, К. Внутренняя миграция и ее влияние на развитие социальной инфраструктуры сельских территорий Казахстана / К.Бодаухан, Д Женсхан., А.Ж. Жолмуханова // Проблемы агрорынка.- 2022.- №4.-С.197-206.

7. Жусупова, А., Илеуова, Г., Насимова, Г., Халикова, Ш. Bлияние программ переселения на повышение конфликтности в регионах Казахстана [Электронный ресурс]. -2022.- URL: https://www.centralasiaprogram.org/vliyanie-programm-pereseleniya-na-povyshenie-konfliktnosti-regionah-kazahstana/ (дата обращения 12.12.2025).

8. Lupak R. Migration processes and socioeconomic development: interactions and regulatory policy / R. Lupak., B.Mizyuk, V.Zaychenko, M. Kunytska-Iliash, T. Vasylytsiv // Agricultural and Resource Economics. – 2022. - Vol. 8.- No. 1. – P. 70–88. https://doi.org/10.51599/are.2022.08.01.04.

9. ASEAN. Labour Migration in ASEAN: Trends, Challenges and Policy Responses. International Labour Organization, International Labour Migration Statistics Database Series [Electronic resource].-2024. Available at: https://www.ilo.org/publications/labour-migration-asean-analysis-international-labour-migration-statistics (date of access: 25.12.2025).

10. OECD. International Migration Outlook 2025. – Paris: OECD Publishing [Electronic resource].- 2025. Available at: https://www.oecd.org/migration/international-migration-outlook-2025 (date of access: 26.12.2025).

11. Kelley, L.C. Circular labor migration and land-livelihood dynamics in Southeast Asia's concession landscapes / L.C. Kelley, N.L. Peluso, K.M. Carlson, S. Afiff // Journal of Rural Studies. -2020. – Vol. 73. – P. 21–33. https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2019.11.019.

12. Brell, C. The labor market integration of refugee migrants in high-income countries /C. Brell, C. Dustmann, I. Preston// Journal of Economic Perspectives. – 2020. – Vol. 34.- No. 1. – P. 94–121. https://doi.org/10.1257/jep.34.1.94

13. Dorn, D. Migration and labor market integration in Europe / D. Dorn, J. Zweimüller // Journal of Economic Perspectives. – 2021.– Vol. 35.- No. 4. – P. 75–100.

14. Бюро национальной статистики Агентства по стратегическому планированию и реформам Республики Казахстан. [Электронный ресурс]. – 2025. – URL: https://www.stat.gov.kz/ru/ (дата обращения: 25.12.2025).

15. Министерство труда и социальной защиты населения Республики Казахстан [Электронный ресурс].-2025.– URL: https://www.gov.kz/memleket/entities/enbek (дата обращения: 25.12.2025).