Бағдарламалық кредиттеу аграрлық секторды мемлекеттік ынталандыру құралы ретінде

Бағдарламалық кредиттеу-ауыл шаруашылығының тұрақты дамуын және елдің азық-түлік қауіпсіздігін нығайтуды қамтамасыз ететін агроөнеркәсіптік кешенді мемлекеттік реттеу мен қаржылық қолдаудың негізгі құралдарының бірі. Аграрлық сектордың құрылымдық өзгерістері жағдайында өңірлік ерекшелікті ескере отырып нысаналы қаржыландырудың қолданыстағы тетіктерінің тиімділігі ерекше маңызға ие болады. Мақсаты - саланың инвестициялық тартымдылығын арттыру, ауыл шаруашылығы өндірушілерінің қарыз қаражатына қолжетімділігін кеңейту және аграрлық сектордың экономикалық тұрақтылығын арттыру қажеттігі жағдайында аграрлық бизнесті жеңілдетілген инвестициялауды басқару жүйесінің басым бағыттарын негіздеу. Әдістер – кредиттік бағдарламалардың институционалдық негіздерін қарау кезінде нормативтік құқықтық актілердің контент-талдауы, жеңілдетілген капитал салымдарының көлемі мен құрылымы бойынша статистикалық деректер - шаруашылық жүргізуші субъектілер арасында қаржы ресурстарын бөлу динамикасын бағалау үшін, агроөнеркәсіптік өндірістің жай-күйінің мониторингі-мемлекеттік жәрдем шараларының институционалдық, бюджеттік және ұйымдастырушылық шектеулерін зерттеу кезінде. Нәтижелер - ұзақ келісу кезеңін, монетарлық лимиттердің шектелуін, фермерлер табысының маусымдылығын, процестерді цифрландырудың жеткіліксіз деңгейін, қарыз алушылардың хабардарлығының төмендігін және кредиттік тәуекелдерді бақылау әдістерінің жетілмегендігін қоса алғанда, атаулы кредитке қызмет көрсетудің нәтижелілігін төмендететін негізгі проблемалар көрсетілген. Инвестициялық қамтамасыз ету рәсімдерін оңайлату, кепілдік беру құралдары санының өсуі, бірыңғай цифрлық платформаны енгізу, онлайн-мониторинг және агроиндустрияны қайта өңдеу, тізбектер мен жеткізу кезеңін кредиттеуді ынталандыру жөніндегі ұсыныстар негізделген. Қорытындылар - әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациялардың өңірлік бағдарламалық кредиттеу операторлары ретіндегі рөлі және қаржыландыру көздерін әртараптандыру, қарыз алушыларды қамтуды ұлғайту және инновациялық жобаларды қолдау қажеттілігі атап өтіледі.

1. Евниев, А.К. Вопросы кредитоспособности субъектов АПК в Республике Казахстан /А.К. Евниев, А.Е. Ардабаева// Проблемы агрорынка.-/ 2020. - С.87-94.

2. Султанова, З.Х. Направления совершенствования системы кредитования АПК Республики Казахстан/ З.Х. Султанова, Т.Г. Абдулова, Г.С. Дюсембекова // Вестник Казахского университета экономики, финансов и международной торговли.- 2020.- N3 (40). - С.105-113.

3. Сыздыкбаева, Н.Б. Современное состояние развития агропромышленного комплекса Республики Казахстан / Н.Б. Сыздыкбаева, Р.К. Турысбекова, Ж.И. Асанова, М.И. Касеинова // Вестник Казахского университета экономики, финансов и международной торговли. – 2023. – №4 (53). – С. 203-211. https://doi.org/10.52260/2304-7216.2023.4(53).24.

4. Altaibayeva Zh. Financial modelling of meat cattle breeding in Kazakhstan based on a business process map / Zh.Altaibayeva, D.Aiguzhinova, V.Shelomentseva, A. Narynbayeva // International Journal of Innovative Research and Scientific Studies.- 2025.- Vol.8.-N1.- P. 2463-2472.

5. Карымсакова, Ж.К. Инновационное развитие АПК: проблемы и стратегия их решения /Ж.К. Карымсакова, У.К. Керимова, Y. Deliana. // Проблемы агрорынка. – 2024. – №2. – C. 14-24.

6. Нарынбаева А.С. Рынок труда в сельском хозяйстве: региональные особенности функционирования /А.С. Нарынбаева, Г.Е. Нурбаева, Е.Т. Шахман // Проблемы агрорынка. 2023.-N4.- С.199-210. https://doi.org/10.46666/2023-4.2708-9991.20.

7. Калмакова Д.Т. Искусственный интеллект в сельском хозяйстве: исследование со трендов / Д.Т. Калмакова, Р.К., Сагиева, R. Radwanski // Проблемы агрорынка. -2025.- N1.-С.27-37.

8. «Қазақстан Республикасының агроөнеркәсіптік кешенін дамытудың 2021-2030 жылдарға арналған тұжырымдамасы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2024 жылғы 28 ақпандағы № 132 [Электрондық ресурс]. - 2024. - URL: https://www.adilet.zan.kz/kaz/docs/P2100000960 (қаралғанкүні: 15.12.2025).

9. Hussain, S. Science, Technology, and Novelty for Sustainable Development Goals: Per- spectives and Challenges from Environment, Ecology, and Human Society in a Changing World / S. Hussain, Sh. Sharma, R. Ch. Sobti, A.N. Singh // Role of Science and Technology for Sustainable Future. - 2024.- Vol.1.-P. 3-21. https://doi.org/10.1007/978-981-97-5177-8.

10. Smith, K. Environmental Hazards: Assessing Risk and Reducing Disaster / K. Smith, C.J. Fearnley, D. Dixon, D.K. Bird, I. Kelman // Routledge, 2023. London: Howick Place.- 660 p. https://doi.org/10.4324/9781351261647

11. Avagyan, A.B. Theory of Bioenergy Ac- cumulation and Transformation: Application to Evolution, Energy, Sustainable Development, Cli- mate Change, Manufacturing, Agriculture, Military Activity and Pandemic Challenges / A.B. Avagyan //Athens Journal of Sciences. - 2021.- Vol. 8.- Issue1.- P. 57-80. https://doi.org/10.30958/ajs.8-1-4.

12. Mensah, J. Sustainable development: Meaning, history,principles, pillars, and implications for human action: Literature review / J. Mensah // Cogent Social Sciences.-2019.-Article 1653531. https://doi.org/10.1080/23311886.

13. Francesco, F. The monitoring and evaluation challenges of the sustainable development goals: An assessment in three European countries / F.Francesco, V. Pattyn, H.Salamon // Sustainable Development.- 2024.- Vol. 32.-No 3.- P. 1913-1924. https://doi.org/10.1002/sd.2759

14. Awan, H.S. United Nations Development Programme (UNDP) and Women Empowerment/ H.S. Awan, R.D. Nisar, T.A. Chaudry// Turkish Online Journal of Qualitative Inquiry. – 2021. – Vol. 12.–No 9. – P. 8351-8359.

15. Durmanov, A. Mechanism to ensure sustainable development of enterprises in the information space / A. Durmanov, V. Bartosova, S. Drobyazko, O Melnyk, V.Fillipov // Entrepre- neurship and Sustainability. – 2019. – Issue 7(2). – P.1377-1386. https://doi.org/10.9770/jesi.2019.7.2(40).

16. Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы [Электрондық ресурс]. - 2024. - URL: https://www.old.stat.gov.kz/edition/publication/collection (қаралған күні: 4.12.2025).