Қазақстанның ет кешені: теңдестірілген трансформация стратегиясы

Мақсаты – елдің ет кешенінің қазіргі жағдайын талдау, оның даму перспективаларын анықтау және оның одан әрі өсуін шектейтін факторларды анықтау. Әдістер – республиканың ет өнеркәсібіндегі қалыптасқан жағдайды зерттеу, болашақ бағдарларды белгілеу үшін талдамалық, ет өнімдерін өндіру, қайта өңдеу және тұтыну жөніндегі ресми деректерді өңдеу және түсіндіру кезінде статистикалық, отандық сектордың көрсеткіштерін шетелдік аналогтармен салыстыру үшін салыстырмалы, ет кластерін өндірістік, қайта өңдеу процестері мен өткізудің өзара байланысты буындарының жиынтығы ретінде қарау кезінде жүйелік, экономикалық - қорытындыларды негіздеу және ұсыныстарды тұжырымдау үшін. Нәтижелер – ет өнімдерін өндіру үшін маңызды ет сегментінің маңызы атап өтіледі. Оның тұрақты жұмыс істеуі негізгі бағыттар бойынша кешенді жұмыс есебінен қамтамасыз етілуі мүмкін. Ет саласы агроөнеркәсіптік кешеннің негізгі элементтерінің бірі ретінде халықты қажетті азық-түлікпен және экспорттық мүмкіндіктермен қамтамасыз ете отырып, мемлекеттің экономикасы мен азық-түлік қауіпсіздігі үшін стратегиялық құндылыққа ие. Ет индустриясының тиімділігін арттыру мәселелерінде интеграция мен кооперацияның рөлі көрсетілген. Ет шаруашылығын реттеуді жетілдіру және инновациялық жаңарту бойынша ұсыныстар тұжырымдалған. Нарық қатысушыларының жеткіліксіз интеграциясы, шикізат тұрақсыздығы және қосылған құны жоғары тауарлардың төмен үлесі болып қалатын негізгі шектеулерге, пәрменді құрылымдық өзгерістерге баса назар аударылды Технологиялық жаңғыртуға, цифрландыруға және кооперациялық байланыстарды күшейтуге негізделген стратегиялық бағдарланған модельге көшудің орындылығы көрсетілген. Қорытындылар - ұсынылған шараларды іске асыру Қазақстанның ет саласының жұмыс істеу тиімділігін арттыруға, оның бәсекелестік позициясын нығайтуға, тұтынудың физиологиялық нормаларына сәйкес құрылымы мен көлемдерінде ет саудасының өзіндік бәсекеге қабілетті жүйесін қалыптастыруға, сыртқы бизнес-кеңістікте отандық өнімнің қатысуын кеңейтуге мүмкіндік береді

1. Қалпақпаева, Ж.М. Етті қайта өңдеу өнеркәсібі кәсіпорындарының бәсекеге қабілеттілігін арттыру факторлары / Ж.М. Қалпақпаева, М.М. Сауранова, Г.Б. Саханова // Проблемы агрорынка. – 2022.– N1.–Б.128-135. https://doi.org/10.46666/2022-1.2708-9991.15

2. Shi, Y. Agricultural Supply Chain Coordination under Weather-Related Uncertain Yield / Y. Shi, F. Wang // Sustainability.– 2022.– Vol.14.- №9.–P.1–12. https://doi.org/10.3390/su14095271

3. Акимбекова, Г.У. Приоритетные направления развития агропромышленного комплекса Казахстана / Г.У. Акимбекова, Г.А. Никитина // Проблемы агрорынка. -2020.- № 4. - С.13-23. https://doi.org/10.46666/2020-4-2708-9991.01

4. Srivastava, P. Leveraging Supply Chain Collaboration with Digital Technologies for Supply Chain Performance: An Empirical Investigation of Indian Meat Industries / P. Srivastava, H. Ansari, M. Alrasheedi, R. Sharma // International Journal of Food Science & Technology. – 2024. – Vol.59. - №5. – P.3514–3522. https://doi.org/10.1111/ijfs.17052

5. Xu, W. Robotization and Intelligent Digital Systems in the Meat Cutting Industry: From the Perspectives of Robotic Cutting, Perception, and Digital Development / W. Xu, Y. He, J. Li, J. Zhou, E. Xu, W. Wang, D. Liu // Trends in Food Science & Technology.- 2023.- Vol.131.- P.234–251. https://doi.org/10.1016/j.tifs.2023.03.018

6. Айбоссынова, Д.А. Инвестиции в мясоперерабатывающую промышленность – фактор роста конкурентоспособности аграрного сектора Казахстана / Д.А. Айбоссынова, А.М. Нассырова, Р.Е. Сулейманов // Экономическая серия Вестника ЕНУ им. Л.Н. Гумилёва. 2021. –N1.- С.8-19.

7. Ахметова, К.А. Государственное регулирование аграрного сектора Казахстана /К.А. Ахметова, А.Ж. Тержанова, А.А. Ахметова // Проблемы агрорынка. -2020.- N3. -С.60-66. https://doi.org/10.46666/2020.2708-9991.07.

8. Қазақстан Республикасы Стратегия лық жоспарлау және реформалар агенттігі Ұлттық статистика бюросы [Электрондық ресурс].- 2025. -URL: https://www.stat.gov.kz/ (қаралған күні: 08.12.2025).

9. Найзабекова, А. Инвестиция как ключевой драйвер развития сельского хозяйства Казахстана / А. Найзабекова, Н. Кучукова // Вестник Казахского экономического университета. – 2022.– Т. 67.- N 4.– С. 35–41. https://doi.org/10.52445/bkeu.2022.67.4.006

10. Қазақстан Республикасының агроөнеркәсіптік кешенін дамытудың 2021-2030 жылдарға арналған тұжырымдамасы [Электронный ресурс].-2021.- URL: https://www.zakon.uchet.kz/rus/docs/P2100000960 (дата обращения 08.12.2025).

11. Latif, A. Evaluation of the spatial planning in agropolitan area development in Nagan Raya Regency, Indonesia/ A. Latif, A. Karim., S.Sugianto, M. R.Rusdi //International Review for Spatial Planning and Sustainable Development.- 2022.-Vol. 10.- Issue 2.-P.219-34. https://doi.org/10.14246/irspsd.10.2_219.

12. Echegaray, N. Meat 4.0: Principles and Applications of Industry 4.0 Technologies in the Meat Industry / N. Echegaray, A. Hassoun, S. Jagtap, M. Tetteh-Caesar, M. Kumar, I. Tomasevic, G. Goksen, J.M. Lorenzo //Applied Sciences. – 2022. – Vol.12.- Article 6986. https://doi.org/10.3390/app12146986

13. Bachev, H. About the Governance Efficiency of Agricultural Farms. The Case of Bulgaria / H. Bachev // Journal of Applied Economic Sciences. - 2022.- Vol. 17.- Issue 1(75). - P. 5-20. https://doi.org/10.57017/jaes.v17.1(75).01

14. Ушачев, И.Г. Приоритетные направления развития АПК на современном этапе / И.Г.Ушачев, А.В. Колесников, В.В. Маслов // АПК Экономика и управление. – 2025. - N 1.- С. 3-13.

15. Jafarvand, E. Food Security Threats Worldwide and in Iran / E. Jafarvand, Z. Abdollahi, S. Edalati, M. Niknam, M. Jalali // Iranian journal of culture and health promotion. -2022.- Vol.6.-Issue 3. - P.443-451.