Ауыл шаруашылығы құрылымдарын мемлекеттік қолдау адами капиталды ұлғайту факторы ретінде

Аграрлық сектордың құрылымдық өзгерістері жағдайында ауыл шаруашылығы құрылымдарын мемлекеттік қолдау ауылдық аумақтардың еңбек әлеуетін дамыту факторы ретінде ерекше маңызға ие болады.  Ауыл экономикасын тұрақты трансформациялау Еңбек ресурстарын тиімді пайдаланусыз, Жұмыспен қамтудың өсуінсіз және ауыл халқының өзінөзі жүзеге асыруы үшін жағдай жасаусыз мүмкін емес. Зерттеудің өзектілігі көші-қон ағыны, білікті кадрлардың тапшылығы және келісілген экономикалық және әлеуметтікинфрақұрылымдық шешімдерді талап ететін материалдық-техникалық базаны жаңарту қажеттілігі аясында артып келеді. Мақсаты – Қазақстан Республикасы ауылдық жерлерінің адами капиталын ұлғайту үшін аграрлық құрылымдарды мемлекеттік ынталандырудың әсерін талдау. Әдістер – ғылыми жарияланымдарды қарау, ақпаратты статистикалық өңдеу, мемлекеттік реттеу шараларының нәтижелілігін салыстырмалы және құрылымдық талдау және агроқұрылымдардың жұмыс істеуінің практикалық құндылығын анықтау, сондай-ақ осы тақырып бойынша қолданбалы әзірлемелердің нәтижелерін қорыту. Нәтижелер көрсеткендей, 2011-2024 жылдары шаруа (фермер) қожалықтарының саны 62,4% - ға өсті, ал халық шаруашылықтары 27% - ға қысқарды, бұл аграрлық бизнестегі құрылымдық өзгерістерді көрсетеді. Субсидиялау, жеңілдікпен кредиттеу және лизингтік бағдарламалар инвестициялық белсенділікті қолдайды, техникамен қайта жарақтандыруға, кооперативтік қозғалысты нығайтуға және сабақтас қызмет түрлерінде жұмыс орындарын құруды қоса алғанда, Жұмыспен қамту ауқымын кеңейтуге ықпал етеді. Сонымен қатар, ауыл шаруашылығы машиналары мен жабдықтарының тозуының жоғары деңгейі (шамамен 80%) еңбек өнімділігін төмендетеді және техникалық жаңғырту қажеттілігін күшейтеді. Қорытындылар - инновациялық өзгерістерге, ұжымдық жұмыс нысандарын жетілдіруге, "қала-ауыл" көліктік–цифрлық инфрақұрылымын және агломерациялық байланыстарды реформалауға бағдарланған мемлекеттік көмек ауылдық аудандардағы кәсіби мүмкіндіктерді арттырып, аграрлық саланың теңгерімділігін арттырып, ауылды жас мамандар үшін тартымды ететінін растайды

1. Нуржанова, Г.И. Трудовой потенциал села как фактор роста конкурентоспособности АПК Республики Казахстан / Г.И. Нуржанова, А.Ж. Касенова, Р.Э. Сулейманов // Проблемы агрорынка. – 2021. – №1. – С. 155-163. https://doi.org/10.46666/2021-1-2708-9991.19

2. Акимбекова, Ч.У. Семейные хозяйства населения в условиях модернизации аграрного сектора Казахстана / Ч.У. Акимбекова // Проблемы агрорынка.– 2023.-№2.- С. 147-157. https://doi.org/10.46666/2023-2.2708-9991.14

3. Nurzhanova, G.I. Improvement of Agricultural Policy of Kazakhstan in Improving the Use of Labor Potential of Rural Areas / G.I. Nurzhanova, A.T Tleubayeva, S.U. Niyazbekova, A.A.Ilyas, L.A.Maisigova // Procced. Digital Agriculture for Food Security and Sustainable Development of the Agro-Industrial Complex. – Cham: Springer, 2023. – 167 p.

4. Bojnec, S. Do different types of Common Agricultural Policy subsidies promote farm employment? / S. Bojnec, I. Ferto // Land Use Policy.- 2022.- Vol. 112. – P. 105-118 https://doi.org/10.1016/j.landusepol.2021.105823

5. Akhmadiyeva, Z. How does practice match land laws in Central Asia? / Z. Akhmadiyeva, T. Herzfeld // Land Use Policy. – 2021. – Vol.109.- Article 105726. https://doi.org/10.1016/j.landusepol.2021.105726

6. Kumbhakar, S. Do subsidies matter in productivity and profitability changes? / S. Kumbhakar, M.Li, G. Lien // Economic Modelling.- 2023.- Vol. 123.- P. 106-112. https://doi.org/10.1016/j.econmod.2023.106264

7. Meng, M. Machinery structure, machinery subsidies, and agricultural productivity: Evidence from China / M. Meng, W. Zhang, X. Zhu// Agricultural Economics. - 2024.- Vol. 5.- Issue2.- P. 223–246. https://doi.org/10.1111/agec.12820

8. Feisali, M. Towards sustainable rural employment in agricultural cooperatives: Evidence from Iran’s desert area / M. Feisali, M. Niknami // Journal of the Saudi Society for Agricultural Sciences. -2021.- Vol. 20.- Issue 7.- P.425-432.https://doi.org/10.1016/j.jssas.2021.05.004

9. Wu, L. Regional agricultural cooperatives and subjective wellbeing of rural households in China / L. Wu, C. Li., Y. Gao // Regional Science Policy & Practice. – 2022. – Vol. 14 (S2). – P. 138–159. https://doi.org/10.1111/rsp3.12502

10. Blanco, C. Agricultural composition and labor productivity / C. Blanco, X. Raurich // Journal of Development Economics. – 2022. – Vol. 158. – Article 102934.https://doi.org/10.1016/j.jdeveco.2022.102934

11. Mizik, T. Challenges of employment in the agrifood sector of developing countries-a systematic literature review / T. Mizik, J. Nagy, E.M. Molnár // Humanities and Social Sciences Communications. - 2025.- Vol.12.- Article 62 https://doi.org/10.1057/s41599-024-04308-3

12. Ауыл, орман, аңшылық және орман статистикасы [Электрондық ресурс].- 2025. - URL: https://www.stat.gov.kz/industries/business-statistics/stat-forrest-village-hunt-fish/ (қаралған күні: 22.12.2025).

13. Годовой отчет АО «КазАгроФинанс» [Электронный ресурс].- 2022.- URL: https://www.kase.kz/files/emitters/KAFI/kafip_2022_rus.pdf (дата обращения: 22.12.2025).

14. Кредитование агробизнеса [Электронный ресурс] .- 2025 .- URL: https://www.agrocredit.kz/ru ( дата обращения: 22.12.2025).

15. 2024 жылға АӨК субсидиялары [Электрондық ресурс].- 2024. - URL: https://www.gov.kz/memleket/entities/moa/press/news/details (қаралған күні: 22.12.2025).