Қазақстан Республикасының ауылдық жерлерінде дәлме-дәл егіншілікті енгізу үшін кең жолақты қолжетімділіктің және 5G мәні

Телекоммуникациялық инфрақұрылым агроөнеркәсіптік кешенді цифрлық трансформациялау сапасын айқындайтын Қазақстан Республикасының ауылдық аудандарында дәлме-дәл егіншілік технологияларын дамытудың негізгі факторы ретінде қарастырылады. Тақырыптың өзектілігі аграрлық секторды цифрландыру және жоғары дәлдіктегі ауыл шаруашылығы өндірісін енгізу деректерді тұрақты және жоғары жылдамдықпен беруді талап ететіндігіне байланысты, ал ауылдық аумақтар айтарлықтай кеңістіктік гетерогенділікпен сипатталады. Мақсаты – телекоммуникациялық сегмент параметрлерінің, соның ішінде кең жолақты қолжетімділік пен бесінші буын (5G) желілерінің республиканың ауылдық өңірлеріндегі егістіктердің жекелеген учаскелерінде ауыл шаруашылығы дақылдарын өсірудің тиімділігіне әсерін зерттеу. Әдістер – байланыс операторларының статистикалық деректерін, Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі мен Қазақстан Республикасы цифрлық даму министрлігінің материалдарын, Қазақстанның ауылдық жерлерінде "ақылды" егіншілік әдістерін пайдалану дәрежесін анықтау үшін цифрлық құралдарды қолданудың халықаралық есептері мен пилоттық жобаларын зерттеу, жүйелі, салыстырмалы және талдамалық тәсілдер. Нәтижелер – цифрлық платформаның өткізу қабілеттілігі, сигнал тұрақтылығы және IoT жүйелерінің, пилотсыз авиацияның, автономды ауылшаруашылық техникасының және автоматтанды рылған суару механизмдерінің дәлдігі арасында байланыс орнатылды. 4G-ден 5G-ге көшу позициялау сенімділігін бірнеше рет арттыруды, технологиялық қателерді азайтуды, суды пайдалану тиімділігін арттыруды және ауыл шаруашылығы өнімділігін арттыруды қамтамасыз ететіні көрсетілген. "Цифрлық аграрлық теңсіздік" әсерін қалыптастыратын цифрлық архитектураның айқын аймақтық асимметриясы көрсетілген. Қорытындылар - байланыстың технологиялық моделі АӨК-ні цифрлық жаңартудың құрылымдық құраушы элементі болып табылатыны негізделген. Кең жолақты қамтуды кеңейту, 5G арналарын оңтайландыру және аграрлық мамандардың цифрлық құзыреттерін күшейту-тұрақты жоғары технологиялық өндірістік кешендерді қалыптастырудың негізгі шарттары. Зерттеу нәтижелері агроөнеркәсіптік кешенді цифрландырудың мемлекеттік бағдарламаларын әзірлеу, кешенді инвестициялық жобаларды жоспарлау кезінде пайдаланылуы мүмкін.

1. Farinha, C. 5G Internet in Rural Areas: Impacts, Challenges and Sustainable Strategies for Development / C. Farinha, F. Martins // Revista de Gestão Social e Ambiental. – 2025. – Vol. 19. – Article e011106. https://doi.org/10.24857/rgsa.v19n1-177 (date of access: 02.12.2025).

2. Silva, L.S., Rabelo, R., Leithardt, V.R.Q. A Review on IoT Applications in Smart Agriculture [Electronic resource]. – 2023. Available at: https://www.researchgate.net (date of access: 2.12.2025).

3. Омаров, Т.С. Готовность регионов Казахстана к внедрению цифровых технологий: оценка инфраструктурных условий и факторов развития / Т.С. Омаров, А.М. Абдрашева // Вестник КазНУ. Серия экономическая. – 2023. – № 3. – С. 87–101.

4. Ydyrys, S. Regulatory and Legal Support for the Development of Digital Infrastructure in Rural Areas as a Factor in Improving the Level of Sustainable Development and Quality of Life of the Rural Population / S. Ydyrys, N. Ibrayeva, F. Abugaliyeva, M. Zhaskairat, A. Uvaliyeva // Journal Of Environmental Management And Tourism.- 2023.- Vol.14.-Issue 5.-P. 2271 - 2280. https://doi.org/10.14505/jemt.v14.5(69).08

5. Al-Ghobari, H., Al-Sahaf, A., Awad, R. Advances in Precision Agriculture: A Review of Technologies, Applications and Future Prospects [Electronic resource].- 2024. Available at: https://www.researchgate.net/publication/39486-2834 (date of access: 2.12.2025).

6. Balafoutis, A.T. Smart Farming Technologies: Trends, Challenges and Opportunities / A.T. Balafoutis, F.K. Van Evert, S. Fountas //Agronomy. – 2020. – Vol. 10. – Issue 5. – Article 743. https://doi.org/10.3390/agronomy10050743.

7. Hieu, P.V. Agricultural development based on CRISPR-CAS9 and Retrons techniques: A perspective application on tomato / P.V. Hieu, T.B. Toan // SABRAO Journal of Breeding and Genetics.-2023. - Vol. 55.- № 1.- P. 237-253. https://doi.org/10.54910/sabrao2023.55.1.22.

8. Delgado, J. Big Data Analysis for Sustainable Agriculture / J. Delgado, N.M. Short, D.P. Roberts, B. Vandenberg // FSUFS.- 2019.- Vol. 3. – P. 54.

9. Hendricks, G.S. Economic and Environmental Consequences of Overfertilization under Extreme Weather Conditions / G.S. Hendricks, S. Shukla, F.M. Roka, R.P. Sishodia, T.A. Obreza, G.J. Hochmuth, J. Colee // Journal of Soil and Water Conservation.- 2019.- Vol. 74.- P.160-171.

10. Karunathilake, E.M. The path to smart farming: innovations and opportunities in precision agriculture / E.M. Karunathilake, A.T. Le, S. Heo, Y.S. Chung, S. Mansoor // Agriculture. - 2023. - Vol. 13.- Issue 8. https://doi.org/10.3390/agriculture13081593.

11. Kokenova, A.T. Digital Transformation of Agriculture in the Republic of Kazakhstan / A.T. Kokenova, B.N. Sabenova, T.N. Mashirova, A.N. Aitymbetova, A.B. Abylkasym // Reports of the National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan. – 2020. – N 3(331). – P. 68–75.

12. Рыскельді, О. Цифровизация сельского хозяйства: состояние и перспективы / О.Рыскельді, В. Шеломенцева, М. Миркович // Вестник Национальной академии наук Республики Казахстан.– 2023.– № 1. – С. 112-121.

13. Сапарова, Г.К. Цифровизация агропромышленного комплекса Казахстана в условиях индустрии 4.0 / Г.К. Сапарова // Вестник университета «Туран». – 2022.– № 2(94). – С. 78-87.

14. Калдыбаева, Д.О. Проблемы цифровизации сельского хозяйства Казахстана / Д.О. Калдыбаева // Вестник Семейского университета. – 2024. – № 1. – С. 55–63.

15. Карбозова, А.С. Внедрение цифровых технологий в современное сельское хозяйство Казахстана / А.С. Карбозова, А.К. Бекхожаева, М.Ш. Кушенова // Новости науки Казахстана. – 2025. – № 2(137). – С. 90–102.

16. Жумаксанова, К.М. Цифровизация аграрного сектора: состояние и перспективы / К.М. Жумаксанова // Central Asian Economic Review. – 2019. – № 4. – С. 92–100.

17. Елпанова, М.А. Цифровизация сельского хозяйства Казахстана / М. А. Елпанова // Вестник Кызылординского открытого университета.-2025. -№5(8) – С. 67–71.