Құрама жем саласының кәсіпорындары: жүйелі проблемалар, тұрақты өсуді қамтамасыз ету

Қазақстанда құрама жем өндірісінің қарқындылығы елдің азық-түлік қауіпсіздігінің негізгі құрамдас бөліктерінің бірі-мал шаруашылығы секторының, мемлекеттің экономикалық және әлеуметтік тұрақтылығының индикаторының кеңеюіне байланысты. Мақсаты - саланың тұрақты дамуы негізінде Республикада құрама жем өнімдерін дайындауды қамтамасыз ету бойынша практикалық ұсынымдарды әзірлеуге теориялық әдістемелік тәсілдерді негіздеу. Әдістер – эконометрикалық, Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің ұлттық статистика бюросының ресми деректерін пайдалана отырып салыстыру және жалпылау, жемшөп сегментін трансформациялаудың басым бағыттарын айқындайтын факторларды жүйелеу, импортқа тәуелділікті барынша азайту, монографиялық – құрама жем өнеркәсібіндегі экономикалық қатынастардың теориялық аспектілерін талдау кезінде, конъюнктуралық-жемшөп ресурстарын құру саласындағы қазіргі заманғы үрдістерді зерттеу үшін бұл процеске әсер ететін жағдайлар. Нәтижелер – авторлар импортты біртіндеп алмастыратын, мал шаруашылығына берік негіз құратын отандық жем-шөп индустриясын ынталандыру үшін нақты шаралар, практикалық қадамдар қажет екенін айтады. Бұл жаңа кәсіпорындар ашуға, Ауыл шаруашылығы өндірушілерін азықпен қамтамасыз етуге және ауыл шаруашылығы құрылымдары мен бордақылау алаңдарында жануарлардың өнімділігінің өсуін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Ірі компаниялар сұранысты жабу және инновациялық технологияларды енгізу арқылы белсенді дамып келеді, дегенмен құрама жем қоспалары үшін міндетті сертификаттау талап етілмейді, сәйкестік ұлттық стандарттар бойынша декларациямен расталады. Ерекшелігі-мал мен құс үшін жем өнімдері мен ақуыз-витаминдік қоспалар (АВҚ) шығару. Қорытындылар - құрама жем кластерінің қазіргі заманғы стратегиясы технологиялық және экономикалық циклдарды жедел басқаруға, тауарлардың шығындары мен өзіндік құнын төмендетуге, еңбек өнімділігін төмендетуге ықпал ететін және ұзақ мерзімді перспективада аграрлық сектордың бәсекеге қабілеттілігіне жағымды әсер ететін инновацияларды белсенді қолдануға бағытталуы тиіс

1. Ombayev, A. Increasing the meat productivity of young sheep based on the use of the gene pool of the Dorper and Hissar breeds/A.Ombayev, Zh. Parzhanov, N. Azhimetov, A. Zhylkibayev, M. Abishov, A. Issabayeva // Brazilian Journal of Biology.- 2024.-Vol.84.-Issue 1.-P.1-7. https://doi.org/10.1590/1519-6984.278807

2. Исламов, Е.И. Овцеводство Казахстана: формирование мясных ресурсов / Е.И. Исламов, Г.А. Кулманова, С.Т.Жумашева // Проблемы агрорынка.- 2025.- N3.-С.14-25. https://doi.org/10.46666/2025-3.2708-9991.01

3. Ушачев, И.Г. Приоритетные направления развития АПК на современном этапе / И.Г. Ушачев, А.В. Колесников, В.В. Маслова. // АПК: экономика, управление. – 2025. –№ 1.- С. 3-13. https://doi.org/10.33305/251-3.

4. World Food and Agriculture-Statistical Year book.- Rome: FAO, 2023.- 384 p.

5. Тихомиров, А.И. Приоритетные направления повышения эффективности развития животноводства в парадигме обеспечения технологического суверенитета / А.И. Тихомиров// АПК: экономика, управление.-2025.- № 8. – С.119-128. https://doi.org/10.33305/258-119.

6. Мизанбекова, С.К. Комбикормовая промышленность: ориентиры, потенциальные возможности / С.К. Мизанбекова, И.П. Богомолова, А.М. Джумабаева // Проблемы агрорынка. - 2023. -N2.- С. 127-135. https://doi.org/10.46666/2023-2.2708-9991.12

7. Naumov A. Farming on Arctic margins: Models of agricultural development in northern regions of Russia, Europe and North America / Daria Sidorova , Ruslan Goncharov // Regional Science Policy & Practice – 2022.- Volume 14, Issue 1- P. 174-187

8. Shrinivasa, D.J. Compound feed production for livestock / D.J. Shrinivasa, S.M. Mathur // Indian Academy of Sciences. -2020.- Vol. 118.- P. 553-559.

9. Angelova, M. Improving HR management in innovative business organizations through digitalization and ICT / M. Angelova, T. Stoyanova, P. Stoyanov // Entrepreneurship and Sustainability.- 2023.- Issues 11(2).- P. 403-418. https://doi.org/10.9770/jesi.2023.11.2(27)

10. Van der Poel, A.F.B. Future directions of animal feed technology research to meet the challenges of a changing world / A.F.B Van der Poel, M.R. Abdollahi, H. Cheng, R. Colovic, L.A. den Hartog, D. Miladinovic, G Page, K. Sijssens, J. F. Smillie, M.Thomas, W. Wang, P. Yu, W.H. Hendriks // Animal Feed Science and Technology.-2020.- Vol.270.- Article 14692. https://doi.org/10.1016/j.anifeedsci.2020.114692 (in Eng.)

11. Zarei, M. Ovissipour, R. Sorghum as a potential valuable aquafeed ingredient: Nutritional quality and digestibility / M. Zarei, A.K. Amirkolaei, J.T. Trushenski, W.M. Sealey, M.H. Schwarz, R. Ovissipour // Agriculture.- 2020.- Vol.12.-Issue 5.-P.1-17.

12. Мизанбекова, С.К. Комбикормовая промышленность: трансферт новых технологий / С.К. Мизанбекова, Д.А. Айтмуханбетова //Проблемы агрорынка. -2024.-N2.-С.100-111. https://doi.org/10.46666/2023-2.2708-9991.12

13. Бегалиева, Д. Особенности выращивания телят черно-пестрой породы и казахского бурого типа молочного скота в профилакторный и молочныйпериоды / Д. Бегалиева // Наука и образование. -2022.- № 4-3(69).- С.80-91.

14. Hamad, H.A. Compound feed with cardioprotective effect for sturgeon fish / H.A. Hamad, T.H.V. Nguyen, E.G. Kuzmina, A.S. Martyanov // Vestnik of Astrakhan State Technical Universityies.-2023.- N3.-P. 57–65. https://doi.org/10.24143/2073-5529-2023-3-57-64

15. Brunetti, L. Food Industry Byproducts as Starting Material for Innovative, Green Feed Formulation: A Sustainable Alternative for Poultry Feeding / L. Brunetti, R. Leuci, M.A. Colonna, R. Carrieri, F.E. Celentano, G.Bozzo, F. Loiodice, M. Selvaggi, V. Tufarelli, L. Piemontese// Molecules.- 2022. -Vol. 27(15).- Article 4735. https://doi.org/10.3390/molecules27154735