Еуропалық және Еуразиялық интеграцияның Қазақстанның сыртқы саудасына әсері

Жаһанданудың қазіргі жағдайында мемлекеттердің тұрақты даму деңгейі олардың халықаралық экономикалық қатынастарға, әсіресе сыртқы сауда жүйесіне белсенді қатысуымен тығыз байланысты. Осы тұрғыда Қазақстан Республикасы үшін экспорттықимпорттық операциялар ұлттық экономиканың драйверлерінің бірі болып табылады. Зерттеудің өзектілігі қазақстандық өнімнің әлемдік нарықтардағы бәсекеге қабілеттілігін арттыру және Еуропа елдерімен ынтымақтастықты тереңдету қажеттілігіне байланысты. Мақсаты – еуропалық интеграция процестерінің республиканың сыртқы-экономикалық байланыстарына әсері талданды, негізгі бағыттар айқындалды және тиімді әріптестіктің перспективалары негізделді. Әдістері салыстырмалы талдау, оның негізінде салыстыру арқылы Қазақстан мен Еуропалық Одақ арасындағы әртүрлі кезеңдердегі маркетинг пен өткізудің көлемдегі, құрылымдық бейімделуіндегі айырмашылықтар анықталды. Статистикалық әдістерді қолдана отырып мемлекетаралық тауар айналымының көрсеткіштеріне талдау жүргізілді. Ғылыми жұмыстың әдіснамалық негізі жағдайды жүйелі диагностикалау және динамикалық тексеру әдістері, дерексіз-логикалық, статистикалық-экономикалық, салыстырмалы және болжамдық сыртқы сауда байланыстарындағы ұзақ мерзімді тенденцияларды белгілеуге және зерттелетін құбылысқа жан-жақты баға беруге мүмкіндік берді. Нәтижелер Еуропалық одақтың интеграциялық саясаты мен Қазақстан Республикасының сауда стратегиясының өзара іс-қимылы дәлелденген, ЕАЭО шеңберінде мемлекеттердің интеграциялық бағдарламаларының ауқымын кеңейту ерекшеліктері көрсетілген, Еуразиялық экономикалық одақтың одан әрі бірлескен іс-қимылдар үшін рөлі мен маңызы ашылған, елдің сыртқы сауда бағытының бағыттары нақтыланған. Қорытындылар Еуропалық Одақпен әріптестік республиканың сауда-экономикалық байланыстарын нығайтады, жаңа нарықтарға жол ашады, инновациялық технологияларды енгізуге, жаһандық трансформацияның жаңа моделін қалыптастырудың басты векторы ретінде болашаққа арналған ұзақ мерзімді жоспарларда халықаралық альянсты күшейтуге ықпал етеді.

1. The EU is committed to building a stronger partnership with Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan, Turkmenistan and Uzbekistan [Electronic resource].2024. Available at: https://www. eeas.europa.eu/eeas/central-asia_en (date of access: 03.09.2025).

2. Leshchenko, K. Challenges of implementing the EU’s economic initiatives for the Global South / К. Leshchenko // Scientific Bulletin of Mukachevo State University. Series Economics. -2023. Vol.10.-Issue 3. -P.49–57. https://doi.org/10.52566/msu-econ3.2023.49

3. Gelvig, S. China – Kazakhstan economic cooperation and One Belt One Road construction / S. Gelvig // Science Review.-2020.-Vol.3.Issue 30. – Р.42–49. https://doi.org/10.31435/rsglobal_sr/31032020/6998

4. Hendrati, I. M. Propagation of Economic Shocks from the United States, China, the European Union, and Japan to Selected Asian Economies: Does the Global Value Chain Matters? / I.M. Hendrati, U. Heriqbaldi, M.A. Esquivias, B. Setyorani, A.D. Jayanti // International Journal of Energy Economics and Policy. -2023. – Vol.13.Issue 1. - Р. 91–102. https://doi.org/10.32479/ijeep.13789

5. Rabinovych, M. EU-Ukraine “deep” trade agenda: The effectiveness and impact perspectives / M. Rabinovych // International Politics. – 2024. Vol. 61.Issue 6.Р. 1078–1096. https://doi.org/10.1057/s41311-022-00384-x

6. Глазьев, С.Ю. Евразийская экономическая интеграция: теория и практика: учебное пособие/ С.Ю. Глазьев, И.В. Андронова, А.К. Камалян, И.Ф.Кефели, А.О.Кожошев, М.С.Мамытканов, М.В.Мясникович, В.В.Назаренко, Б.А.Сагинтаев, Б.Т.Султанов.-М.: Проспект.-2023.648с.

7. Мясникович, М.В. Актуальные вопросы Евразийской интеграции: синтез стратегического планирования и рыночной конкуренции / М.В. Мясникович // Проблемы управления. 2021. -№ 1 (79). С. 13–24.

8. Барановский, В.Г. О формировании нового миропорядка / В.Г. Барановский // Полис. Политические исследования. 2025. №1. – С. 7-23 https://doi.org/10.17976/jpps/2025.01.02

9. OECD. Diversifying Kazakhstan’s Exports: Institutions, Policies, Infrastructures [Electronic resource].2024. Available at: https://doi.org/10.1787/7f9cd8aa-en (date of access: 22.09.2025).

10. Абдрахманова, Г.Ж. Место Европейского Союза во внешней торговле Казахстана / Г.Ж.Абдрахманова // Общество и экономика.2021.№ 2.С. 45–51.

11. О Концепции внешней политики Республики Казахстан на 2020-2030 годы [Электронный ресурс].– 2020.URL: https://www.akorda.kz/en/legal_acts/decrees/on-the-concept-of-the-foreign-policy-of-the-republic-of-kazakhstanfor-2020-2030 (дата обращения: 22.09.2025).

12. EU trade relations with Kazakhstan. Facts, figures and latest developments [Electronic resource]. – 2024. Available at: https://www.policy.trade.ec.europa.eu/eu-trade-relationships-country-and-region/countries-and-regions/kazakhstan_en#:~:text=Trade%20picture,billion%20(up%2070%25%20vs. (date of access: 09.09.2025).

13. Бюро Национальной статистики Агентства по стратегическому планированию и реформам Республики Казахстан [Электронный ресурс]. – 2024. – URL: https://www.stat.gov.kz/ru/ (дата обращения: 19.09.2025).

14. EU trade relations with Central Asia. Facts, figures and latest developments. [Electronic resource]. – 2024. Available at: https://policy.trade.ec.europa.eu/eu-trade-relationships-country-and-region/countries-and-regions/central-asia_en. (date of access: 05.09.2025).

15. Сауданы дамытудың 2021-2025 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын іске асыру: ҚР СІМ көлеңкелі сауда үлесін 31%-ға дейін төмендетуді жоспарлап отыр [Электрондық ресурс]. – 2020. - URL: https://www.primeminister.kz/news/realizaciya-gospro-grammy--razvitiya--torgovli-na-2021-2025-gody-mintorgovli--planiruet--snizit--dolyu--tenevoy-tor-govli-do-31 (каралған күні: 05.09.2025).