Аграрлық секторды жеңілдетілген шарттармен қаржылық қолдау тетігі

Мақсаты – кредиттеу және субсидиялау қызметтерін ұсынатын қаржы институттарының, сондай – ақ кредит-агроқұрылымдарды алушылардың қызметін бағалау тұрғысынан ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілерді мемлекеттік қолдау қаражатын пайдаланудың тиімділігін зерделеу, сондай-ақ саланы қаржыландырудың жаңа тәсілдерін және ұсынылатын жеңілдікті кредиттік бағдарламалардың нәтижелілігін қарастыру.

Әдістер – экономикалық-статистикалық тәсілдер мен динамика, дерексіз-логикалық тәсіл, алынған өндірістік көрсеткіштерді талдау және жалпылау негізінде ауыл шаруашылығы субъектілері мен қаржы секторының жұмыс істеуін салыстырмалы мониторингтеу әдістемесі.

Нәтижелер – ауыл шаруашылығы өнімдерін өндірушілердің республикалық бюджеттен кредит және субсидия бөлу қажеттілігі көрсетілген. Алайда, ұзақ мерзімді кредиттерді аз тартуға байланысты негізгі капиталға инвестициялардың төмен үлесі бар. Агроөнеркәсіптік кешендегі игерілген қаражат көлемі тұтастай алғанда аз үлес салмағымен сипатталады, өйткені олардың қызметі көбінесе өнімсіз және тұрақсыз. Инвестициялаудың объективтілігі мен ашықтығы мәселелері жеткілікті дәрежеде шешілмейді. Көбінесе субсидиялар біркелкі бөлінбейді, бұл ірі агрохолдингтерде бюджет қаражатының шоғырлануына әкеледі. Бұл теңсіздікті күшейтеді және шағын және орта бизнес нысандарының бәсекеге қабілеттілігін әлсіретеді.

Қорытындылар – аграрлық секторға материалдық жәрдемдесу тетігі агробизнесқұрылымдардың өзін-өзі қаржыландыру қағидаттарында жұмыс істейтінін және оларды қолдаудың нақты шаралары қызметтің орнықты экономикалық жағдайларын қамтамасыз етуге арналған қосымша шаралардан басқа ештеңе емес екенін ескеруі тиіс. АӨК нарығына қатысушыларға субсидияларды тікелей субсидиялаудан қолжетімді кредиттік ресурстарды беруге біртіндеп көшу қарыз капиталын қайтару қағидаты бойынша жүзеге асырылуы тиіс, бұл, ең алдымен, кредит алушының кіріс мөлшерімен қамтамасыз етіледі. Республиканың азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету, жұмыс орындарын сақтау, ауылдық аумақтарды дамыту аграрлық саладағы табысты өндірістік белсенділікке байланысты.

1. Послание Главы государства КасымЖомарта Токаева народу Казахстана «Справедливый Казахстан: закон и порядок, экономический рост, общественный оптимизм» [Электронный ресурс]. 2024. URL: https://www.akorda.kz (дата обращения: 09.09.2025).

2. Staniszewski, J. The impact of the subsidies on efficiency of different sized farms. Case study of the Common Agricultural Policy of the European Union / J. Staniszewski, M. Borychowski // Agricultural Economics.2020.N66.P.373-380.

3. Zoria, О., Zoria, S., Salohub, I. Formation of organizational and economic mechanism of state regulation of agricultural lending system: Market Infrastructure [Electronic resource]. 2020. Available at: https://www.researchgate.net/publication/340867256_formation_of_organizational_and_economic_mechanism_of_state_regulation_of_agricultural_lending_system (date of access: 10.09.2025). https://doi.org/10.32843/infrastruct 40-14

4. Тажибаева, Р.М. Государственная поддержка аграрного сектора Казахстана / Р.М. Тажибаева // Проблемы агрорынка. – 2021. – № 1. – С. 44–50.

5. Сигарев, М.И. Государственная финансовая поддержка производства сельскохозяйственной продукции в условиях ЕАЭС / М.И. Сигарев, Т.А. Таипов // Известия НАН РК. Серия аграрных наук.-2018.-N2.С.42-49.

6. Aimurzina, B. The economic nature of financial leverage of agricultural production / B. Aimurzina, M. Kamenova, А. Omarova, А. Karipova, А. Auelbekova // Journal of Applied Economic Sciences. -2018. – Vol.13.-Issue 8. P.2394-2405.

7. Samakhavets, М. The mechanism of agriculture support funds functioning [Electronic resource]. – 2019. Available at: https://www.researchgate.net/publication/367328773_The_mechanism_of_agriculture_support_funds_functioning (date of access: 05.09.2025).

8. Song, X., Xiao, Zh., Wu, Y., Yang, X., Liao, C., Xie, G. Impact of Agricultural Financial Support on Agricultural Economic Development in South China [Electronic resource]. – 2019. Available at: https://www.scirp.org/journal/paperinformation?paperid=90604 (date of access: 05.09.2025).

9. Finger, R. Replications in agricultural economics / R. Finger, C. Grebitus, A. Henningsen // Applied Economic Perspectives and Policy.– 2023. –Vol. 45. –No 3. – Р. 1258–1274.

10. Francesco, F. The monitoring and evaluation challenges of the sustainable development goals: An assessment in three European countries /f.Francesco, V. Pattyn, H.Salamon // Sustainable Development. 2024.Vol. 32.-No 3.P. 1913-1924.

11. Uspambayeva, M. Agriculture in Kazakhstan: Effective financial management / M. Uspambayeva, A. Zeinelgabdin, B. Turebekova, A. Tulaganov, T. Taipov // Brazilian Journal of Political Economy. 2020.Vol.40.-Issue 3.Р.554-565.

12. Аймурзина, Б.Т. Инновационно-инвестиционная деятельность в растениеводстве Казахстана на примере зерновой отрасли: современные подходы / Б.Т. Аймурзина, М.Ж. Каменова, Д.Ч. Бектенова // Проблемы агрорынка. – 2024. –№2. – С. 89-99.

13. Регионы Казахстана в 2023 году. Бюро национальной статистики Агентства по стратегическому планированию и реформам Республики Казахстан [Электронный ресурс]. – 2023. URL: https://www.stat.gov.kz (дата обращения: 05.09.2025).

14. ТОО «Кредитное товарищество «Целиноградское» [Электронный ресурс]. – 2023. – URL: https://www.stats net.co/companies/kz/25578515 (дата обращения: 05.09.2025).

15. Утибаева, Г.Б. Эффективность деятельности кредитных товариществ и кредитуемых сельхозтоваропроизводителей/Г.Б. Утибаева, Б.С. Утибаев, Р.М. Жунусова, Д.Т. Ахметова //Вестник науки Казахского агротехнического исследовательского университета им. С.Сейфуллина. -2019. -№3. – С.159-167.

16. Финансовая отчетность ТОО «Ен Дала» за 2022-2024 гг. [Электронный ресурс]. –2023.-URL:https://www.eldala.kz/dannye/kompanii/5762-en-dala (дата обращения: 05.09.2025).