Қазақстан Республикасының агроөнеркәсіптік кешенінің инновациялық дамуын мемлекеттік реттеу

Мақсаты – экономиканы әртараптандыру, техникалық-технологиялық егемендікке қол жеткізу, азық-түлік қауіпсіздігі және ашық нарықтық жағдайдағы салалардың бәсекеге қабілеттілігі сияқты стратегиялық міндеттерді іске асыруды қамтамасыз ететін Қазақстан Республикасының АӨК инновациялық дамуын мемлекеттік реттеудің рөлін негіздеу. Теориялық және практикалық ережелер аясында әдістер қолданылды: абстрактылылогикалық, индукция және дедукция, динамикалық қатарларды салыстырмалы талдау, индекстер және синтез. Жалпы ғылыми тәсілді қолдану мемлекеттік саясат мәселелерін зерделеуге, жаңа құзыреттер мен инновацияларға негізделген аграрлық секторды жаңғыртудың макроэкономикалық мақсаттарын белгілеуге мүмкіндік берді. Нәтижелер инновациялық негізде агроөнеркәсіптік кешенді оңтайландыруды институционалдық басқарудың мінсіз экономикалық жүйесі бар елдердің тәжірибесі жинақталды. Агроөнеркәсіптік өндірістің ресурстық әлеуетін іске асырудың қазіргі жай-күйіне, республиканың ЕАЭО мен ДСҰ-ға кіруінің нәтижелілігіне, азық-түлік тауарлары импортының әлеуетінің өсуіне, жалпы ішкі өнімнің құрылымына және оның өзгеру серпініне баға берілді. Аграрлық саланы ауқымды жаңартуға бағытталған инвестициялық стратегия қаралды, оған қол жеткізудегі әкімшілік менеджментті трансформациялаудың рөлі ашылды. Инвестициялау, субсидиялау, сақтандыру, кредиттеу сияқты ауыл шаруашылығындағы қызметті мемлекеттік үйлестірудің қаржы-шаруашылық тетіктері талданды. Қазақстанда жоғары технологиялық және экспортқа бағдарланған отандық ауыл шаруашылығы машиналарын жасау ауқымын кеңейту қажеттігі көрсетілген. Қорытындылар мемлекеттің қатысуының негізгі үлгілерін зерттей отырып, АӨК кәсіпкерлік белсенділігіне жәрдемдесудің, ақша-кредит тетігін тұрақтандырудың және нарық тепе-теңдігін сақтаудың оңтайлы нұсқалары анықталды. Аграрлық салаға мемлекеттің араласуынсыз тепе-теңдік теңдігі мүмкін еместігі анықталды: сұраныс-ұсыныс. Мамандандырылған білім беру бағдарламаларын құруды, озық технологияларды фермерлерге беруді қоса алғанда, білімнің жоғары деңгейін қамтамасыз ету үшін мемлекетке білім мен зерттеулерге инвестиция салу маңызды.

1. Döme, V. Variations in innovation strategies for sustainable development: Sustainable innovation policy instrument mixes of ten small OECD countries across five sectors / V. Döme, W. Cycak, K. J. M. Matus // Research Policy. 2025. Vol. 54., No 6. A105234. https://doi.org/10.1016/j.respol.2025.105234

2. Akkaya, D. Government Interventions to Promote Agricultural Innovation / D.Akkaya, K.Bimpikis, H. L. Lee // Manufacturing & Service Operations Management. 2021. Vol. 23.No 2. -P. 437-452. https://doi.org/10.1287/msom.2019.0834

3. Scherfranz, V. Farmers' perceived financial and non-financial costs of their biodiversity measures – Exploring viewpoints with Q-methodology / V. Scherfranz, H. Schaak., J.Kantelhardt, K. Reimand, M.Braito, F. V. Bodea., C. Costache, R.Popa, R. de Vries, D. Kleijn., A.Kadulin, I. Melts, A.S.C. Hood, S.G. Potts, L. Schaller // Ecological Economics.2025.Vol.236.-108694. https://doi.org/10.1016/j.ecolecon.2025.108694

4. Schulze, C. The institutional design of agri-environmental contracts How stakeholder attitudes can inform policy making / C. Schulze, B. Matzdorf // Q Open.2023.Vol. 3.-No1.qoad 001. https://doi.org/10.1093/qopen/qoad001.

5. Campos, H. The Innovation Revolution in Agriculture [Electronic resource]. 2021. Available at: https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-030-50991-0 (date of access: 02.09.2025).

6. Куренина, Н.Л. Выявление проблем обеспечения финансовой безопасности сельскохозяйственных организаций региона и пути их решения / Н.Л. Куренина, М.И. Сарунова, Э.В. Орусов //АПК: Экономика и управление. – 2025. №2. – С. 66-74

7. Ушачев, И.Г. Приоритетные направления развития АПК на современном этапе / И.Г. Ушачев, А.В. Колесников, В.В. Маслов // АПК Экономика и управление.– 2025. № 1, С. 3-13

8. Baldwin, K. U.S. Agricultural policy review / K. Baldwin, B. Williams, D.Turner., F. Tsiboe, S. Raszap Skorbiansky, C .Sichko, J.W. Jones, S. Toossi // Economic Information Bulletin. -2024.N 285.-36p.

9. Yin, X. Rural innovation system: Revitalize the countryside for a sustainable development / X. Yin., J. Chen, J. Li //Journal of Rural Studies, 2022, Vol. 93. P. 471 – 478.

10. Miao, Y. Improving the innovative strategy of management of agricultural enterprises in the conditions of globalization / Y.Miao, T. Kharchenko //financial and Credit Activity: Problems of Theory and Practice. 2023. Vol. 5.No 52. - P. 433–447. https://doi.org/10.55643/fcaptp.5.52.2023.4136.

11. Постановление Правительства Республики Казахстан от 30 декабря 2021 года № 960. Об утверждении Концепции развития агропромышленного комплекса Республики Казахстан на 2021-2030 годы [Электронный ресурс].2021.URL: https://www.adilet.zan.kz/rus/docs/P2100000960 (дата обращения: 2.09.2025).

12. Нечаев, В.И. Слагаемые концепции инновационного развития АПК России: от идеи к действиям / В.И. Нечаев, И.С. Сандру., П. Михайлушкин // АПК: Экономика и управление. 2022. №1.-С. 9-19.

13. Зотов, В. Методологические подходы к диагностике инновационного развития сельскохозяйственных организаций/ В.Зотов//АПК: Экономика и управление.2022.№2.-С.38-47.

14. Данные ТОО «Научно-производственный центр Агроинженерии» [Электронный ресурс].2024.URL: https://www.npcae.kz/ (дата обращения: 2.09.2025).

15. Бюро национальной статистики Агентства по стратегическому планированию и реформам Республики Казахстан [Электронный ресурс]. –2025.-URL: https://stat.gov.kz/ru/ (дата обращения: 2.09.2025).

16. Сеитов, С.К. Эффективность субсидирования сельского хозяйства в Казахстане / С.К. Сеитов // Аграрная наука. 2023. №4. - С.152-156. https://doi.org/10.32634/0869-8155-2023-369-4-152-156.

17. Карымсакова, Ж.К. Инновационное развитие АПК: проблемы и стратегия их решения / Ж.К. Карымсакова, У.К. Керимова, Y. Deliana // Проблемы агрорынка. 2024. №2. С.14-24. https://doi.org/10.46666/2024-2.27089991.01.