Жұмыс күшінің ұтқырлығы – ауылдық жерлерді аумақтық ұйымдастырудың пәрменді құралы

Республика экономикасының трансформациясы жағдайында жұмыс күшінің ұтқырлығы мәселелері ерекше маңызға ие болды. Еңбек қозғалыстарының құрылымында еңбек әлеуетінің сапасына әсер ететін, өңірлік еңбек нарықтарының жай-күйін айқындайтын, оларды қайта бөлу есебінен еңбек ресурстарын пайдалану тиімділігін арттыруға ықпал ететін аумақтық маневрлілік барған сайын айқындала түсуде. Негізгі экономикалық проблемалардың бірі-ауыл шаруашылығы мамандарының жетіспеушілігі, ауыл тұрғындарын қалаларға көшіру.

Мақсаты - тұрғындардың көші-қонының статистикалық деректері негізінде ауылдық жерлерде кадрлар тапшылығын анықтау, экономика салалары бойынша еңбек табысының мөлшерін қарау және аграрлық сектор қызметкерлерінің ұтқырлығын арттыруға бағытталған ұсыныстар әзірлеу.

Әдістері – статистикалық, салыстырмалы талдау, жүйелеу ауыл еңбеккерлерінің өңіраралық ротациясының көлемін және экономикалық қызмет түрлері бойынша орташа айлық жалақыны белгілеу үшін қолданылды.

Нәтижелер – жұмыс контингентінің әлеуметтік ұтқырлығын бағалауға ұсынылған тәсіл адами капиталды басқарудың қазіргі заманғы жүйесін нәтижелі іске асырудың нәтижелі тәжірибесімен бірге Қазақстанның ауылдық аумақтарының әлеуметтік-еңбек саласының неғұрлым толық бейнесін алуға мүмкіндік береді.

Қорытындылар – ауыл шаруашылығымен айналысатын өңірлердің жетіспеушілігі ауыл тұрғындарының қалаға көшуімен, экономикалық қызметтің басқа секторларымен салыстырғанда ауыл шаруашылығы саласындағы еңбекақының салыстырмалы түрде төмен мөлшерімен, кадрлық қозғалыстың тиімсіздігімен байланысты. Ауылдық аудандарды дамыту бағдарламаларына ауыл тұрғындарын жұмыспен қамтудың тиімді тетіктерін, агроөнеркәсіптік кешенді әртараптандыру жағдайында фермерлік және жеке қосалқы шаруашылықтар құруды ынталандыратын мемлекеттік қолдаудың кешенді шараларын енгізу қажет.

1. Meng, M. Agricultural mechanization and rural worker mobility: Evidence from the Agricultural Machinery Purchase Subsidies programme in China / M.Meng, W.Zhang, X.Zhu, Q.Shi // Economic Modelling. – 2024. – N139. – Р. 106-122.

2. Neidhöfer, G. Social mobility and economic development / G. Neidhöfer, M. Ciaschi, L. Gasparini //j Econ Growth. – 2024. – N29. – Р.327-359.

3. Chen, L. Imperfect Factor Mobility, Agricultural Producer Service and Agricultural Development in Developing Economy / L. Chen, D. Wang // Asian Research Journal of Arts & Social Sciences. – 2024. – Vol.22.-Issue 2. – Р.33-39.

4. Zhang, D. Understanding mobility inequality through the lens of economic welfare: The difference in willingness-to-pay and actual fare matters / D. Zhang // Cities. – 2023. – N 132. – P. 104-121.

5. Abdildin, A. Food exports in the Republic of Kazakhstan: increasing volumes and strengthening position / A.Abdildin // Problems of AgriMarket. 2025.N 1. – P. 225-233.

6. Götz, K., The potential of electric agriculture and mobility for the least-cost rural electrification strategy in Sub-Saharan Africa / K. Götz, P. Rosner, I. Froissart, M. Lienkamp // Energy for Sustainable Development. – 2024. – N83. – Article 101581.

7. Akimbekova, G. Competitive advantages and potential opportunities for the effective development of priority sectors of agroindustrial complex of Kazakhstan / G. Akimbekova, A.Baimuhanov, U.Kaskabaev, A.Zhandos // Agrarian Economics. – 2023. – N6. – Р.86-89.

8. Szromek, R. A cross-sectional perspective on the development of the tourism area life cycle model through the implementation of open innovation rough the implementation of open innovation / R.Szromek, M.Bugdol //journal of Open Innovation: Technology, Market, and Complexity .2025.N 11. – P. 118-135.

9. Ray, S. Labor markets: A critical link between global-local shocks and their impact on agriculture / S.Ray, I.Haqiqi, A.E.Hill, J.E.Taylor, T.W.Hertel // Environmental Research Letters. – 2023. – N18. – Р.336-348.

10. Концепция развития АПК РК на 2021– 2030 гг. [Электронный ресурс]. – 2021. – URL: https://www.adilet.zan.kz/rus/docs/P2100000960 (дата обращения 02.09.2025).

11. Концепции развития сельских территорий Республики Казахстан на 2023 – 2027 годы [Электронный ресурс]. – 2023. – URL: https://www.adilet.zan.kz/rus/docs/P2300000270 (дата обращения 03.09.2025).

12. Бюро национальной статистики Агентства по стратегическому планированию и реформам Республики Казахстан [Электронный ресурс]. – 2025. URL: https://www.stat.gov.kz (дата обращения: 07.09.2025).

13. Ren, X. A review of the large-scale application of autonomous mobility of agricultural platform / X. Ren, X. Ren, B. Huang, H. Yin // Computers and Electronics in Agriculture. – 2023. – N206. – Р.107-128.

14. Moeis, F. A longitudinal study of agriculture households in Indonesia: The effect of land and labor mobility on welfare and poverty dynamics /f. Moeis, T.Dartanto, J.Moeis, M.Ikhsan // World Development Perspectives. – 2020.– N 20. – Р.1-17.

15. Arnall, A. Walking with farmers: Floods, agriculture and the social practice of everyday mobility / A. Arnall // Global Environmental Change. – 2021. – N69. – Р.263-289.

16. Электронная биржа труда Республики Казахстан enbek. kz [Электронный ресурс]. – 2025. URL: https://www.enbek.kz/ru (дата обращения: 17.09.2025).