Қазақстан Республикасы ауыл халқының жұмыспен қамтылуы

Ғылыми зерттеу гипотезасы ауыл тұрғындарының Нәтижелі жұмыспен қамтылуын қамтамасыз ету ауылдық аумақтардың тұрақты дамуына, халықтың кең тобына азық-түліктің физикалық және экономикалық қолжетімділігі проблемаларын шешуге ықпал етеді деген болжамға негізделген.

Мақсаты – ауылдық жерлерде тиімді еңбек қызметінің перспективаларын негіздеу. Әдістері - – сандық деректерді жинау және талдау, заңдылықтарды белгілеу, экономикалық процестерді болжау үшін экономикалық-статистикалық.

Нәтижелер – аграрлық салада жұмыспен қамтылған ауылдық елді мекендер санын қысқарту үрдістері анықталды, жұмыс орындарын құру және инновациялық IT-құралдарды енгізу, әлеуметтік инфрақұрылым ауқымын және жұмысқа орналастырудың баламалы нысандарын ұлғайту есебінен ауыл тұрғындарының өмір сүру сапасын жақсарту қажеттілігі көрсетілді. Эмпирикалық базаны ауыл тұрғындарының санын және олардың өңірлік және салалық бөліністердегі еңбек белсенділігінің деңгейін сипаттайтын Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросының ресми деректері құрады. Нәтижесінде Қазақстан өңірлері бойынша ауыл контингентін бөлудің біркелкі еместігі анықталды, ауыл, орман және балық шаруашылығындағы жұмыскерлердің аграрлық аудандардың еңбек ресурстарының жалпы көлеміндегі үлес салмағы есептелді.

Қорытындылар - республикада қоғамның ауылдық құрылымының тартымдылығын арттыру, қалаларға көшіқон ағынын болдырмау, ауылдық округтерде цифрлық технологияларды меңгерген білікті кадрларды бекіту үшін мүмкіндіктер бар. Осы мақсатта ауылда тұру үшін қолайлы жағдай жасау, агробизнесті кеңейту және еңбек қатынастарының дәстүрлі емес үлгілері, ауыл тұрғындарының табысын арттыру, АӨК-ні кадрлық қолдау бойынша ұсынымдар әзірлеуге аграршылар мен ғалымдардың күш-жігерін жұмылдыру қажет. Ғылыми әзірлемелер ауылдық аумақтардың еңбек әлеуетін нығайту және оны пайдалану тиімділігін күшейту жөніндегі шараларға бастамашылық жасау кезінде пайдаланылуы мүмкін.

1. Об утверждении Концепции развития рынка труда Республики Казахстан на 2024 – 2029 годы. Постановление Правительства Республики Казахстан от 29 ноября 2023 года № 1050. https://adilet.zan.kz/rus/docs/P2300001050 (дата обращения: 15.09.2025)

2. Vasylyeva, O., Karpenko, A. The Intellectual Component of Labor Potential as a Factor of Sustainable Development of the Agricultural Sector.-2021.Avaitable at: https://www.shsconferences.org/articles/shsconf/pdf/2021/11/shsconf_iscsai2021_05012.pdf (date of accessed: 15.09.2025).

3. Pakush, L. Agricultural employment: Features, Problems and Solutions / L. Pakush, I. Mirenkova // Public Administration and Civil Service.-2023.-№ 1(84).-P.182-189.

4. Меренкова, И.Н. Занятость на сельских территориях: особенности, проблемы, перспективы / И.Н. Меренкова, З.В. Гаврилова, Е.А Чумарина// Современная экономика: проблемы и решения. – 2023. – № 10 (166). – С. 42–56.

5. Сычева, Н. Факторы и региональные особенности занятости сельского населения Гомельской области / Н. Сычева // Аграрная экономика.-2024.-№8.-С.82-96.

6. Fadeeva, O. P. Rural labor market: Agricultural education, agrarian involvement and rural settlement of younger workers / O.P. Fadeeva // The Russian Peasant Studies.2024. -Vol.9.- №3.P. 204-228.

7. Постнова, М.В. Занятость и формирование трудового потенциала сельских территорий / М.В. Постнова, Н.Р. Александрова, Е.А. Смирнова // Вестник Воронежского государственного аграрного университета.-2021.- №3 (70).-С.112-123.

8. Kamysbaev, M., Issues of productive employment of rural population of the Republic of Kazakhstan/ M. Kamysbaev, G. Omarov, S. Sagandykova / Problems of agrimarket .-2024.- №1.-P.195-206.

9. Ryspekov, M.O. Modern aspects of rural employment in Kazakhstan / M.O. Ryspekova, A.B. Uchkampirova, A.A. Dujsenbekova // Statistics, Accounting and Audit.-2021.№1 (80).P.117-122.

10. Югов, Е.А. Перспективы развития сельских трудовых ресурсов под влиянием изменений в экономике сельских территорий в 2020-е годы / Е.А. Югов // Вестник университета.-2021. № 5. -С. 145–152.

11. Nikulina, Y. N. Rural employment in Russia: Present conditions and prospects for agricultural and non-agricultural sectors / Y.N. Nikulina // Russian Journal of Economics.2023.- №9.-P. 351–370.

12. Sen, B. Moving out of agriculture in Bangladesh: The role of farm, non-farm and mixed households / B. Sen, P. Dorosh, M. Ahmed // World Development. 2021. Vol. 144. – 105479. https://doi.org/10.1016/j.worlddev.2021.105479

13. Fedorov, G. M., The effect of geographical position and employment fluctuations on rural settlement trends / G. M. Fedorov, S. Kinder, T. Yu Kuznetsova // Baltic Region.2021.Vol. 13.-№ 4.P. 129-146.

14. Zabelina, O., Mirzabalaeva, F., Sankova, L. Readiness of agricultural workers to develop new competencies and change the employment model in the conditions of digitalization.2020. Avaitable at https://www.e3s-conferences.org/articles/e3sconf/pdf/2020/36/e3sconf_id-sisa2020_06003.pdf (date of accessed: 05.09.2025).

15. Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросы [Электрондық ресурс]URL: https:/ww.stat.gov.kz/ru (қаралған күні: 15.09.2025).