Органикалық балдың әлемдік нарығы: Қазақстан Республикасы үшін трендтер, кедергілер және әлеует

Органикалық өнімдердің жаһандық нарығы тұрақты өсуді көрсетеді, бұл қосылған құны жоғары табиғи балға сұранысты қалыптастыратын эко-ара шаруашылығы сегментінде көрінеді. Бұл процесс сертификаттау рөлінің жоғарылауымен, шығу тегінің бақылануымен және тұтынушылардың экологиялық таза өнімдерге деген қызығушылығының артуымен бірге жүреді. Қазақстанда сертификатталған органикалық омарталар құрыла бастады, бұл зерттеудің өзектілігін және әлемдік трендтер мәнмәтініндегі даму перспективаларын айқындайды.

Мақсаты – әлемдік деңгейдегі ағымдағы жай-күйі мен басым бағыттарын көрсету, өндіріс пен сауданың динамикасын, құрылымын анықтау, сондай-ақ био-бал дайындау бойынша ара шаруашылығы шаруашылықтарының таралуының институционалдық және нарықтық алғышарттарын және республиканың осы жүйедегі жағдайын бағалау.

Әдістері - - – статистикалық, өңірлік өндірістік қызметтің ауқымын белгілеу, жетекші экспорттаушылар мен импорттаушылардың үлесін негіздеу үшін салыстыру және жалпылау, институционалдық және экономикалық кедергілерді белгілеу кезінде PEST-талдау, халықаралық стандарттар мен сапаны тексеру практикаларын салыстыру үшін нормативтік құжаттар мен ғылыми жарияланымдардың контент-талдауы.

Нәтижелер = табиғи балға жоғары әлемдік тұтынушылық сұраныс туралы куәландырады, цифрлық технологиялар мен шығу тегі маркетинг құралдарын қолдана отырып, монофлоралық және терроирлік брендтер құрудағы Қазақстан Республикасының елеулі әлеуетін атап көрсетеді.

Қорытындылар – Қазақстан агробиологиялық ара шаруашылығында бәсекелестік артықшылықтарға ие, бұл жоғары маржиналды ұлттық брендтерді қалыптастыру, халықаралық құн өсу тізбегіне интеграциялау және саланың экспорттық құрамдас бөлігін нығайту үшін мүмкіндіктер туғызады. Қатаң реттелген талаптарға қарамастан, агробизнестің бұл түрі өзін ұзақ мерзімді динамикамен және жоғары кірістілікпен ақтайды.

1. Айтбаева, А. Т. Влияние органического ферментного биопрепарата Агрофлорин на показатели роста и развития бахчевых культур арбуза и дыни в условиях юго-востока Казахстана / А. Т. Айтбаева, Е. В. Климов // Известия Ошского технологического университета. – 2023. – № 2-1. – С. 177–186.

2. Климов, Е. В. Емкость органического рынка продовольствия Республики Казахстан: возможности потребления отдельными социально-демографическими группами населения / Е.В. Климов, Ш.М. Кантарбаева, Ж.К. Калымбекова // Проблемы агрорынка. – 2023. – № 1. – С. 161–171. https://doi.org/10.46666/2023-1.2708-9991.18.

3. Willer, H. The World of Organic Agriculture: Statistics and Emerging Trends 2025: Organics International / H. Willer, B. Schlatter, J. Travnicek, J. Lernoud. – Frick: FiBL; Bonn: IFOAM, 2025. – 354 p.

4. Климов, Е. В. PEST-анализ рынка органических продуктов Республики Казахстан / Е. В. Климов, Л. Н. Бимагамбетова, С. К. Есенгазиева // Проблемы агрорынка. – 2023. – № 4. – С. 170–182. https://doi.org/10.46666/20234.2708-9991.17.

5. Padilla, F.M. Challenges of organic beekeeping: certification, fraud, and sustainability / F.M. Padilla, M. del Mar Delgado-Serrano //journal of Apicultural Research. – 2022. – Vol. 61. – № 4. – P. 475–488. https://doi.org/10.1080/00218839.2022.2047891

6. Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO). The State of Agricultural Commodity Markets 2023: Building Sustainable Markets [Электронный ресурс]. Rome: FAO, 2023. 94 p.

7. Moore, J.C. Database of Food Fraud Records: Summary of Data from 1980 to 2022 /j.C. Moore, J. Spink, M. Lipp //food Control. – 2024. – Vol. 155. – Article 110234. https://doi.org/10.1016/j.foodcont.2024.110234

8. Kshetri, N. Blockchain and the economics of food traceability in global value chains / N. Kshetri // International Journal of Information Management. – 2021.–Vol. 52. – Article 101965. https://doi.org/10.1016/j.ijinfomgt.2019.05.019

9. IMARC Group. Organic Honey Market: Global Industry Trends, Share, Size, Growth, Opportunity and Forecast 2024–2033 [Electronic resource]. – 2024. Available at: https://www.imarcgroup.com/honey-market (date of access: 12.09.2025).

10. Business Research Insights. Organic Honey Market Report 2024–2032 [Electronic resource].– 2024. Available at: https://www.businessresearchinsights.com/market-reports/organic-honey-market-100151 (date of access: 12.09.2025).

11. Grand View Research. Organic Honey Market Size, Share & Trends Report 2023–2033 [Electronic resource].– 2023. Available at: https://www.grandviewresearch.com (date of access: 12.09.2025).

12. Cognitive Market Research. Organic Honey Market Size, Share, Growth, Trends and Forecast 2024–2031 [Electronic resource]. 2024. Available at: https://www.cognitivemarketresearch.com/organic-honey-market-report (date of access: 10.10.2025).

13. Климов, Е.В. Выбор и оптимизация каналов сбыта для мелкотоварных органических производителей плодоовощного направления / Е. В. Климов, Б. У. Асилов // Проблемы агрорынка. – 2022. – № 4. – С. 94–103. https://doi.org/10.46666/2022-4.2708-9991.10.

14. Григорук, В.В. Органическое сельское хозяйство: концептуальная позиция / В.В. Григорук, Е.В. Климов // Проблемы агрорынка. – 2020. – № 3. – С. 88–101. https://doi.org/10.46666/2020.2708-9991.11

15. Marchese, C.M. The Terroir of Honey /C.M. Marchese // The World Atlas of Honey. – Berkeley: University of California Press, 2024. – P. 45–68. https://doi.org/10.1525/9780520397712-004.

16. Национальная палата предпринимателей Республики Казахстан «Атамекен». Пчеловодство в Казахстане: перспективы развития и системные барьеры [Электронный ресурс]. – 2023.URL: https://www.atameken.kz/ru/news/54283-pchelovodstvo-v-kazahstane-perspektivy-razvitiya-i-sistemnye-bar-ery (дата обращения: 15.09.2025).