Ауыл шаруашылығындағы ақпараттық-коммуникациялық процестер: әлемдік тәжірибе, Қазақстан Республикасындағы басым бағыттар

Соңғы жылдары ауыл шаруашылығы саласында цифрландыру дәуірінде аграрлық өндіріс тиімділігінің өсуінің негізгі факторына айналатын ақпараттық-коммуникациялық технологияларды (АКТ) іске асыру бойынша бірқатар бастамалар белгіленді.

Мақсаты - әлемдік ауыл шаруашылығында қолданылатын ақпараттық сервистердің және цифрлық инфрақұрылымның негізгі түрлерін қарастыру, сондай-ақ Пирсонның корреляция коэффициенті, қарапайым сызықтық регрессия әдісі негізінде негізгі бағыттарды талдау және оларды Қазақстанда пайдалану болжамын ұсыну.

Әдістері - – салыстырмалы талдау әлемнің әртүрлі елдерінің аграрлық экономикасына цифрлық платформаларды енгізудің табысты тәжірибелерін зерделеу үшін, Республикада Интернет желісінің жұмыс істеуімен өзара байланыстарды анықтау кезінде Пирсонның корреляция коэффициентін есептеу, қарапайым сызықтық регрессия әдісі – Интернет қызметтерінің кеңею үрдістерін болжау үшін жүзеге асырылды.

Нәтижелер – Қазақстанның АӨК-дегі цифрлық ақпараттық жүйелер мемлекеттік субсидияларды алуға қол жеткізуді едәуір жеңілдетеді, тәуекелдерді барынша азайту, рәсімдердің ашықтығы сияқты артықшылықтарды қамтамасыз етеді.

Қорытындылар - алдағы жылдары Интернет аграрлық бизнес үшін стратегиялық ресурс ретіндегі рөлін нығайтады. Қазіргі уақытта бұл саланы жоғары технологиялық салаға айналдыру қажеттілігі өзекті болып отыр, бұл Қазақстан Республикасының экспорттық әлеуетін дамыту және азық-түлік қауіпсіздігіне қол жеткізу қажеттілігінен туындап отыр. Аграрлық сектордағы цифрлық технологиялар әлемдік нарыққа шығу мүмкіндігімен өзіндік құнын төмендетуге және өнімнің сапасы мен бәсекеге қабілеттілігін арттыруға мүмкіндік береді. Агроөнеркәсіптік кешенді цифрлық трансформациялау өндірістік және логистикалық процестерді оңтайландыру, еңбек нарығының нәтижелілігін жақсарту, ресурстар шығыстары мен өндірістік ысыраптарды қысқарту, ҒЗЖ практикалық құндылығын күшейту есебінен жүзеге асырылатын болады. Зерттеу ауыл шаруашылығы саласындағы цифрлық шешімдердің экономикалық әсерін көрсетеді және жоспарланған мақсаттарды орындау үшін оларды жақын арада ауыл шаруашылығы кәсіпорындарының қызметіне біріктіру қажеттілігін көрсетеді.

1. Addison, M. Exploring the impact of agricultural digitalization on smallholder farmers’ livelihoods in Ghana / M. Addison, I. Bonuedi, A.A. Arhin, B. Wadei, E. Owusu-Addo, E. Fredua Antoh, N. Mensah-Odum // Heliyon.2024. –Vol.10.Issue 6.-Article e27541. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e27541

2. Chaudhary, S. The impact of digitalisation on the agricultural wholesale prices to aid agrarian income / S. Chaudhary, P. K. Suri // Agricultural Economics. – 2022. Vol.68.Issue 10. – Р. 361–370. https://doi.org/10.17221/113/2022AGRICECON

3. Miine, L. K. Digital agriculture and decent working conditions of smallholder farmers and farmworkers in Ghana / L.K. Miine , A.D. Akorsu, О. Boampong, S. Bukari//Discover Food.-2024.Vol.4.Issue 1.-P. 1.-16. https://doi.org/10.1007/s44187-024-00254-w

4. Goller, M. Digitalisation in agriculture: Knowledge and learning requirements of German dairy farmers / М. Goller, С. Caruso, С. Harteis // International journal for research in vocational education and training. – 2021. Vol.8.Issue 2. – Р. 208-223. https://doi.org/10.25656/01:23323

5. Hadiarto, A. Impact of ICT usage level on the small-scale chili productivity in Indonesia / А. Hadiarto, М. Firdaus, Т. Novianti //journal of the International Society for Southeast Asian Agricultural Sciences.– 2024.Vol.30.Issue 2.-Р.73-91.

6. Kitole, F. A. Digitalization and agricultural transformation in developing countries: Empirical evidence from Tanzania agriculture sector /f.A.Kitole, E. Mkuna, J.K. Sesabo // Smart Agricultural Technology.– 2024.-Issue 7.Article 100379. https://doi.org/10.1016/j.atech.2023.100379

7. Nwangwu, K. N. Can digital technology promote market participation among smallholder farmers? / K. N. Nwangwu, C. S. Onyenekwe, P. I. Opata, C. O. Ume, N.N.C. Ume // International Food and Agribusiness Management Review. 2024. Vol. 27.Issue 4. – Р.706–728. https://doi.org/10.22434/ifamr2023.0065

8. Wu, H. The strategy to achieve zero‑carbon in agricultural sector: Does digitalization matter under the background of COP26 targets? / Н. Wu, В. Wang, М. Lu, М. Irfan, Х. Miao, S. Luo, Y. Hao // Energy Economics. – 2023. Issue 126. – Article 106916. https://doi.org/10.1016/j.eneco.2023.106916

9. MacPherson, J. participatory impact assessment of digital agriculture: A Bayesian network-based case study in Germany /j. MacPherson, А. Rosman, К. Helming, В. Burkhard // Agricultural Systems.-2025.-Issue 224.Article 1042 22. https://doi.org/10.1016/j.agsy.2024.104222

10. Pfaff, S. Effects of digital technologies in everyday farm life from the perspective of farmers in Baden-Württemberg / S. Pfaff, А. Thomas, Н. Schüle, А. Knierim // Agricultural engineering. Eu – 2023. Vol. 78.Issue 3. – P. 165-183 https://doi.org/10.15150/LT.2023.3297

11. Ryskeldi, O. The economics of digital tools in Kazakh agriculture / О. Ryskeldi, V. Shelomentseva, М. Mirkovic // International Journal of Innovative Research and Scientific Studies. 2024. Vol.7. Issue 2. Р. 366–376. https://doi.org/10.53894/ijirss.v7i2.2629

12. Prause, L. Digital Agriculture and Labor: A Few Challenges for Social Sustainability / L. Prause // Sustainability.2021.-Vol.13.-Issue 11. Article 5980. https://doi.org/10.3390/su13115980

13. Liu, Y. The Impact of Digital Financial Inclusion on Green and Low-Carbon Agricultural Development / Y. Liu, Y. Deng, B. Peng // Agriculture. – 2023. Vol.13.Issue 9. – Article 1748. https://doi.org/10.3390/agriculture13091748

14. В Казахстане активно внедряются современные цифровые решения в аграрном секторе [Электронный ресурс]. – 2025. URL: https://primeminister.kz/ru/news/v-kazakhstaneaktivno--vnedryayutsya-sovremennye--tsifrovyeresheniya-v-agrarnom-sektore-29669 (дата обращения: 11.09.2025).

15. Аманбаева, А.А. Инновационная деятельность в аграрном секторе Республики Казахстан / А.А.Аманбаева, А.З.Нурпейсова // Проблемы агрорынка.– 2019.-№ (4).–С. 62-68.

16. Основные цели использования сети Интернет членами домашних хозяйств. Бюро Национальной статистики Агентства по стратегическому планированию и реформам Республики Казахстан [Электронный ресурс]. – 2025. URL: https://stat.gov.kz/ru/industries/business-statistics/stat-it/dynamic-tables/?period= year (дата обращения: 11.09.2025)

17. Курманова, Г.К. Инновационные подходы к управлению земельными ресурсами / Г.К.Курманова, А.С.Бельгибаева //Проблемы агрорынка. – 2019. – №. 1. – С. 136-141.