Қазақстанның органикалық мал шаруашылығы секторын нығайтудың институционалдық және мінез-құлық факторлары

Қазақстандағы органикалық аграрлық жүйе 2000-шы жылдардың басынан бері позициясын нығайтып келеді және аграрлық секторды орнықты түрлендірудің перспективалық бағыты ретінде қарастырылады.

Мақсаты - органикалық өндіріске көшу үшін етті мал шаруашылығымен айналысатын фермерлердің дайындығы мен практикалық белсенділігін анықтайтын факторларды анықтау.

Әдістері – отандық және шетелдік ғалымдардың еңбектерін зерделеу, Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің Ұлттық статистика бюросының деректерін, Батыс Қазақстан облысы ауыл шаруашылығы басқармасының есептерін экологиялық қауіпсіз мал шаруашылығының даму үрдістерін белгілеу үшін пайдалану. Әдістемелік негіз-жоспарланған мінез-құлық теориясы (TPB) және эконометрикалық модельдеу, оның ішінде TPB моделін тексеру және органикалық бағыттағы мал шаруашылығы саласына бағытталған мінез-құлық стратегияларының тікелей және жанама әсерлерін бағалау, органикалық тәжірибелерді енгізуді талдау үшін қолданылатын құрылымдық теңдеу әдісі.

Нәтижелер - мотивациялық көзқарастар, субъективті нормалар және қабылданған реттеуші бақылау органикалық ауылшаруашылық өндірісіне деген ұмтылысқа оң әсер ететіні көрсетілген. Сертификаттау кедергілерін азайтуға, консультациялық қызметтерді оңтайландыруға, өтпелі кезеңді қаржылық қолдауға және органикалық өнімге сұранысты қалыптастыруға бағытталған ұсыныстар әзірленді.

Қорытындылар - ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілерді органикалық таза азық-түлік өнімдерін жасауға ынталандыру-бұл тек дайындықтан гөрі жетілдіру процесінде нақты әрекеттерді негіздейтін басым критерий. Ферманың мөлшері (мал басы, жер көлемі) өзгертілім ықтималдығымен оң байланысты. Тиімді және мақсатты мемлекеттік шаралар: сертификаттауға, консультациялық қызметтерге және ішкі нарықты кеңейтуге арналған субсидиялар республиканың органикалық мал шаруашылығы қызметінің елеулі әлеуетін ашу үшін өте маңызды. Болашақта тұтынушылар тарапынан жануарлардан алынатын табиғи тауарларға сұраныс артады.

1. Holka, M. Reducing the carbon footprint of agriculture: can organic farming mitigate climate change? / M.Holka, J.Kowalska, M. Jakubowska// Agriculture.- 2022.-Vol.12.-N.9.-P.1-21.

2. Islyami, A. The impact of climate change on agriculture in Kazakhstan / A. Islyami, A. Aldashev, T. Thomas, S. Dunston // Silk Road: A Journal of Eurasian Development. – 2020. – N. 2. – P. 66–88.

3. Булхаирова, З.С. «Зелёная» экономика: реалии и перспективы развития сельского хозяйства в Республике Казахстан / З.С. Булхаирова, А. Алиева // Проблемы агрорынка. – 2021. – № 1. – С. 37–43.

4. Aivazidou, E. Investigating dynamic interconnections between organic farming adoption and freshwater sustainability / E. Aivazidou, N. Tsolakis // Journal of environmental management.- 2021.- Vol. 294. - Article 112896.

5. Patle, G. Impact of organic farming on sustainable agriculture system and marketing potential: A review / G. Patle, S. Kharpude, P. Dabral // International Journal of Environment and Climate Change.- 2020.-Vol. 10.-P. 100-120.

6. Aghasafari, H. Determination of the best strategies for development of organic farming: A SWOT – Fuzzy analytic network Process approach/ H.Aghasafari, A.Karbasi, H.Mohammadi, R. Calisti // Journal of Cleaner Production.- 2020. - Vol. 277. - Article 124039.

7. Stampa, E. Consumer perceptions, preferences and behavior regarding pasture-raised livestock products: A review / E. Stampa, C. Schipmann-Schwarze, U. Hamm // Food Quality and Preference.- 2020. – Vol. 82.- Article 103872.

8. Walia, S. Organic farming: prospects and constraints: A review / S. Walia, T. Kaur, A. Dhawan // Indian Journal of Ecology. – 2022. – Vol. 49.- N. 3. – P. 1129–1151.

9. Areri, V.M. Influence of Smallholder Farmers’ Socio-economic Characteristics on and Perceived Benefits of Organic Agriculture Farming / V. M.Areri, H. W.Obulinji, C. W. Recha // International Journal of Innovative Rese arch and Development.- 2022.- Vol. 11.-N.12.-P. 250-270.

10. Canavari, M. Factors fostering and hindering farmers' intention to adopt organic agriculture in the Pesaro-Urbino province / M. Canavari, F. Gori, S. Righi, E. Viganò //Agriculture and Food.- 2022. -Vol. 7.- N. 1. - P. 108-129.

11. Muthmain, J. Challenges and possibilities in consumers’ views of organic foods in Rajshahi. / J. Muthmain // Journal of Public Administration.- 2022.- Vol. 30.- N. 4. - P. 250-270.

12. Карабасов, Р. Экономическая эффективность органического сельского хозяйства в Казахстане / Р. Карабасов, А. Пягай, Р. Беспаева // Экономические исследования. – 2022. – № 4.- С. 39–49.

13. Оскар, М. Обзор основных направлений развития продовольственной политики в Республике Казахста / М. Оскар // Қоғам және дәуір.- 2021. – № 4 (72). – С. 98–118.

14. Nasiyev, B. Physicochemical and Biological Indicators of Soils in an Organic Farming System / B. Nasiyev, G. Vassilina, A. Zhylkybay, V. Shibaikin, A. Salykova // The Scientific World Journal. – 2021. – Vol 2021.-Article 9970957. https://doi.org/10.1155/2021/9970957

15. Ахметова, В. Самостоятельно сообщаемая частота потребления мясных и рыбных продуктов среди молодых людей в Казахстане / В. Ахметова, Ю. Балджи, Ю. Кандалина, А. Искинеева, А. Мухамеджанова, А. Баспакова, Г. Замаратская // Питание и здоровье. – 2022. – Т. 10.- № 2.-C. 309–318.