Мал шаруашылығының бәсекеге қабілеттілігі: ESG-цифрлық экономика жағдайында бағалау

Мақсаты - мал шаруашылығы саласының тиімділігін бағалау және цифрлық экономика контекстіндегі ESG (экологиялық, әлеуметтік және басқару) факторларын ескере отырып, бәсекеге қабілеттілікті нығайту бағыттарын айқындау, бұл әсіресе жаһандық сын-қатерлер мен бизнес-ортаны түрлендіру шындықтарында өзекті болып табылады.

Әдістері - салыстырмалы, қаржылық-экономикалық талдау, бухгалтерлік ақпараттың дұрыстығын тексеру кезінде айырмашылықтар мен жалпы үрдістерді анықтауға арналған ESG критерийлерін жүйелі зерттеу.

Нәтижелер - цифрлық технологиялардың, соның ішінде цифрлық бақылау жүйелерінің мал шаруашылығы кәсіпорындарының қызметіне әсері көрсетілген, бұл менеджмент шешімдерінің дәлдігін арттыруға мүмкіндік береді. Мал шаруашылығы секторын оңтайландырудың негізгі әлеуметтік-экономикалық және табиғатты қорғау бағдарлары көрсетілген. Бухгалтерлік есеп, аудит және бизнесті инвестициялау құралдарының ESG бағалауымен байланысы негізделген, бұл басқарудың тұжырымдамалық негізін күшейтеді. Цифрлық инновацияларды енгізу ашықтықты арттыруға, тәуекелдерді азайтуға және ұйымдастыру шараларының сапасын жақсартуға ықпал ететіні дәлелденді.

Қорытындылар ESG-көрсеткіштерін жүйелі қолдану, экологиялық есептілікті жетілдіру, сараптаманы цифрландыру және интеграцияланған есепке алу-талдау модельдерін пайдалану қажеттілігін айғақтайды. Ұсынылған тәсілдерді практикалық іске асыру мал шаруашылығы кіші кешенінің инвестициялық тартымдылығын нығайтады, әлеуетті арттыруға, мүдделі тараптарды тартуға ықпал етеді, ал стандартталған ESGпараметрлері, инновациялық белсенділікті ынталандыру тұрақты жеткізу тізбегін қалыптастыруға және өңірлер мен өндіріс сегментінің экономикалық өсу серпінін қамтамасыз етуге жәрдемдесетін болады. ESG-стандарттарын имплементациялау саланы дамытуда маңызды рөл атқарады, қаржы ауыл шаруашылығы құрылымдарын жақсартуға, инвесторларды тарту үшін оңтайлы алғышарттар беруге және отандық және халықаралық нарықтарда беделді сақтауға, биологиялық және табиғи әртүрлілікті сақтауға ықпал етеді.

1. А.К. Байдаков, Г.Б. Вахрушина Совершенствование системы управленческого учета затрат в растениеводстве / А.К. Байдаков, Г.Б. Сәрсембаева, М.А. Вахрушина // Проблемы агрорынка.– Алматы.-2025.-№ 4.–С. 69-79.

2. Korabayev, B. Analysis and challenges of the formative and accumulative process of industrial residues/B. Korabayev, G.Amanova, G.Abuselidze, K., Saduakassova, A.Bekbulatova // European Journal of Sustainable Development. – 2024. – Vol. 13.-Issue 2. – P. 155–170.

3. Nurgaliyeva, A. Priorities of application of high technologies in industry on the principles of greening / A.Nurgaliyeva, B.Korabayev, Z.Matenova, A.Zeinullina, R. Sartova // Bulletin of the National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan.– 2021.–Vol.6.-N 394. – P. 120-130.

4. Korabayev, B. The model of environmental accounting and auditing as a factor in increasing the efficiency of management decisions at industrial enterprises in Kazakhstan / B Korabayev, G.Amanova, B.Akimova, K.Saduakassova, A. Nurgaliyeva // Regional Science Policy & Practice.-2023.– Vol.15.- Issue 4. – P. 987-1003.

5. Kalieva, N. Assessment of digital transformation of agro-industrial complex enterprises in Kazakhstan: Innovative and ecological aspects / N.Kalieva, G. Amanova, R.Mugauina, B.Korabayev // Bulletin of Atyrau University named after Kh. Dosmukhamedov. – 2025. – N 1. – P. 78-89.

6. Abuselidze, G. A conceptual framework for risk-adjusted investment attractiveness assessment of manufacturing companies / G. Abuselidze, A. Zharlikenova, B. A. Korabayev // Journal of Risk and Financial Management. – 2026. – Vol. 19.- Issue 3. – Article 1882294. https://doi.org/ 10.3390/jrfm19030201

7. Food and Agriculture Organization of the United (FAO). Digital Agriculture Report [Electronic resource]. – 2022. Available at: https://www.fao.org (date of access: 10.03.2026).

8. World Bank. Agriculture and Food Global Practice [Electronic resource]. –2021. Available at: https://www.worldbank.org (date of access: 10.03.2025).

9. Porter, M.E. Creating Shared Value: A Review and Update / M.E. Porter, M.R. Kramer // Harvard Business Review.- 2021.- Vol. 99.- N 1-2. – P. 78-88.

10. Kaplan, R.S. The Balanced Scorecard: Measures That Drive Performance (Updated Insights for the Digital Era) / R.S. Kaplan, D.P. Norton // Harvard Business Review. – 2020. – Vol. 98.-Issue 3. – P. 64–72.

11. International Financial Reporting Standards (IFRS). IAS 41 Agriculture [Electronic resource]. – 2020. Available at: https://www.ifrs.org (date of access: 10.03.2026).

12. Бюро национальной статистики Агентства по стратегическому планированию и реформам Республики [Электронный ресурс]. – 2025. - URL: https://www.stat.gov.kz (дата обращения: 10.03.2026).

13. Министерство сельского хозяйства Республики Казахстан [Электронный ресурс. – 2025. -URL: https://www.gov.kz (дата обращения: 11.03.2026).

14. KPMG. ESG Reporting and Agriculture [Electronic resource].–2023. Available at: https://www.home.kpmg (date of access: 11.03.2026).

15. PwC. Sustainability and ESG in Agribusiness [Electronic resource]. – 2022. Available at: https://www.pwc.com (date of access: 1.03.2026).