Қазақстан Республикасының ауыл шаруашылығы машиналарын жасау: ұзақ мерзімді өсу және жаңару жолдары

Қазақстан Республикасында ауыл шаруашылығы техникасын дамытудың қазіргі кезеңін қалыптасу кезеңі ретінде белгілеуге болады. Ауыл шаруашылығының машиналар мен жабдықтарға қажеттілігін барынша толық қанағаттандыру үшін өндірістердің барлық кешенін одан әрі жетілдіру маңызды бағыт болып табылады.

Мақсаты - ауыл шаруашылығы машина жасау саласындағы қалыптасқан жағдайды тұрақтандыру жөніндегі шараларды негіздеу.

Әдістері – сандық, сапалық, факторлық талдау, экономикалық-статистикалық, дерексіз-логикалық талдау машина паркінің тиімділігін бағалауға, факторлардың тиімділікке әсерін анықтауға, агроөнеркәсіптік кешенді стратегиялық жоспарлау мен оңтайландыру үшін негіз қалыптастыруға мүмкіндік береді.

Нәтижелер – механикаландырудың басым ауыл шаруашылығы құралдарының тізбесінде тракторлар, астық жинау және егіс техникасы кеңінен ұсынылған. Сонымен қатар, мақта жинайтын комбайнды қоспағанда, күріш, қант қызылшасы, мақта, көкөніс-бақша дақылдары, бақтар, жүзімдіктер өсіруге және жинауға арналған агрегаттар кешені жоқ. Дәл егіншілік бойынша технологияларды іске асыру механизмдері тізілімде толық көрсетілмеген. Шаруашылықтың әртүрлі нысандарындағы жер көлемін зерттеу республиканың солтүстік, шығыс және орталық бөліктерінде ғана ауыл шаруашылығы кәсіпорындарын, сондай-ақ шаруа (фермер) қожалықтарын ауыл шаруашылығы жарақтарымен ұтымды жүктеу үшін алғышарттар бар екенін айғақтайды.

Қорытындылар - отандық ауыл шаруашылығы машина жасау агрокешенін жаңғыртудың стимуляторы мемлекеттік қолдау, субсидиялау немесе жеңілдікті кредиттеу бағдарламаларына қандай тракторлар, комбайндар, егіс және топырақ өңдеу қондырғылары мен механизмдері енгізілуі мүмкін екенін айқындайтын басым аграрлық машиналар мен жабдықтардың тізімі болып табылады. Осы номенклатураны және әлемде кең таралған және елде қажетті ауыл шаруашылығы техникасының түрлерін ескере отырып, қазақстандық агротехникалық индустрия АӨК және экспорт секторын одан әрі кеңейту және нығайту үшін жетіспейтін буындар болжанады. Автоматтандыру және роботтандыру, жасанды интеллект және деректерді талдау технологияларын, инновациялық материалдарды пайдалану, сондай-ақ ауыл шаруашылығы тауар өндірісінің өсуі-қызметтің болашақ бағыттарын қалыптастыратын негізгі үрдістер.

1. Mahmood, G.G. Agricultural mechanization perspective in Pakistan: present challenges and digital future / G. G. Mahmood, S. Liberatori, F. Mazzetto // Journal of agricultural engineering.- 2025.- Vol. 56.- N 2.- Article 1636.

2. Устойчивая механизация сельского хозяйства [Электронный ресурс].-2024.-URL: https://www.fao.org/sustainable-agricultural-mechanization (дата обращения:12.03.2026).

3. Daum, T. Mechanization and sustainable agri-food system transformation in the Global South. A review / T. Daum // Agronomy for Sustainable Development. – 2023. – Vol. 43. – Article 16. https://doi.org/10.1007/s13593-023-00868-x

4. Hoose, A. Selecting a product range in the agricultural machinery industry with sustainability in mind when making decisions / A. Hoose, V. Yepes, M. Kripka // Sustainability. -2021.Vol.13.- Issue 16.- Article 9110. https://doi.org/10.3390/su13169110.

5. Mi, Q. How to improve the welfare of smallholders through agricultural production outsourcing: Evidence from cotton farmers in Xinjiang, Northwest China / Q. Mi., X. Li, J. Gao // Journal of Cleaner Production.- 2020.- Vol. 256.- Article 120636.

6. Han, C.-H. Service delivery models linking smallholder farmers to modern agriculture: A mechanism and impact analysis / C.-H. Han, D.-Y. Zhang // Guangdong University of Finance and Economics Journal.- 2020.- Vol.35.-Issue 2.P.82–92.

7. Loon, J.V. Scaling agricultural mechanization services in smallholder farming systems: Case studies from sub-Saharan Africa, South Asia, and Latin America / J.V. Loon, L. Woltering, T.J. Krupnik, F. Baudron, M.B. Alvarado, B. Govaerts // Agricultural Systems.- 2020.-Vol.180. – Issue 4.– Article 18314914. https://doi.org/10.1016/j.agsy.2020.102792.

8. Zhang, Y. Agricultural machinery service adoption and farmland transfer-in decision: evidence from rural China / Y. Zhang, J. Zhang, Y. Liu, P. Zhu // Frontiers in Environmental Science.- 2023.- Vol.11.- Article 1195877. https://doi.org/10.3389/fenvs.2023.1195877.

9. Liao, W. Mechanization of Small-Scale Agriculture in China: Lessons for Enhancing Smallholder Access to Agricultural Machinery / W. Liao, F. Zeng, M. Chanieabate // Sustainability.- 2022.- Vol.14.-Issue13.- Article 7964. https://doi.org/10.3390/su14137964.

10. Yang, S. The Impact of Socialized Agricultural Machinery Services on Land Productivity: Evidence from China / S. Yang, W. Li // Agriculture.- 2022.- Vol. 12.-Issue 12.- Article 2072. https://doi.org:10.3390/agriculture12122072.

11. Тойгамбаев, С.К., Евграфов, В.А. Эффективность использования машинотракторного парка предприятия [Электронный ресурс].-2020.–URL: http://www.apej.ru (дата обращения: 16.03.2026).

12. Ибришев, Н.Н. Методические рекомендации по формированию парка технических средств и оборудования сельскохозяйственных формирований / Н.Н. Ибришев, С.Т. Жумашева, Ж.С. Досумова. – Алматы: Каз НИИ экономики АПК и развития сельских территорий, 2025. - 34 с.

13. Купия, М. Оптимизация выбора парка машин в устойчивом сельском хозяйстве / М. Купия, З. Ковальчик // Устойчивость.- 2020.- Т.2.-N4.-1380 http://doi.org/10.3390/su12041380

14. Қазақстан Республикасының машина жасау саласын дамыту жөніндегі 2024–2028 жылдарға арналған кешенді жоспарды бекіту туралы. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2023 жылғы 7 қарашадағы № 991 қаулысы [Электрондық ресурс].-2023.-URL: https://www.adilet.zan.kz (қаралған күні: 12.03.2026).

15. Қазақстан Республикасы ауыл ша- руашылығы министрлігі [Электрондық ресурс].-2026.-URL: https://www.gov.kz/memleket/entities/moa (қаралған күні: 12.03.2026).

16. Тракторное и сельскохозяйственное машиностроение в Казахстане: текущее состояние, проблемы и перспективы роста [Электронный ресурс].-2022.-URL: https://www.qazindustry.gov.kz (дата обращения: 12.03.2026).