Аграрлық саланың өңірлік инвестициялық тартымдылығы: халықаралық модельдер мен Қазақстанды салыстырмалы талдау

Мақсаты - ауыл шаруашылығындағы өңірлік инвестициялық тартымдылықты арттырудың халықаралық тәжірибесін қарау және аграрлық сектордың орнықты оң динамикасын қамтамасыз ету, бәсекеге қабілеттілікті күшейту және ауылдық аумақтарға ішкі және сыртқы инвестициялар ағынын жандандыру мақсатында оның Қазақстан Республикасындағы басым бағыттарын негіздеу.

Әдістері – үлгілерді анықтау кезінде факторларды жүйелеу, индукция және дедукция үшін дерексіз-логикалық, талдау және синтездеу, салыстырмалы және институционалдық зерттеу, модельдерді теңестіру және инвестициялау көлемін бағалау үшін статистикалық.

Нәтижелер - агроөнеркәсіптік кластерлерді түрлендіруді, арнайы экономикалық аймақтарды, аграрлық индустриялық парктерді және инвесторларды сүйемелдеудің цифрлық сервистерін құруды қоса алғанда, АӨК-те инвестициялық белсенділікті ынталандырудың шетелдік тәжірибелері зерделенді. Агроөнеркәсіптік өндіріске өңірлердің капитал салымдарының құрылымы талданды, инвестициялық ағындарды бөлудегі диспропорциялар көрсетілді және инвестициялық қызмет деңгейіне әсер ететін негізгі критерийлер белгіленді. Агроинфрақұрылымды жаңғырту, өндірістік процестің мамандануы, ұйымдық-құқықтық орта, мемлекеттік басқарудың тиімділігі және қаржы ресурстарының қолжетімділігі айқындаушы мәнге ие екендігі дәлелденді. Кластерлік бастамаларды нығайтуды, мемлекеттік-жекешелік әріптестік механизмдерін оңтайландыруды, инвестициялық саланы цифрландыруды және ауылдық жерді дамыту институттарының рөлін арттыруды қоса алғанда, инвестициялық саясатты жетілдіру бойынша тәжірибеге бағдарланған ұсынымдар тұжырымдалған.

Қорытындылар - аграрлық аудандарда инвестициялық ахуалды қалыптастыру заңдылықтары жинақталып, салалық ерекшеліктерді ескере отырып, ұлттық модельдің ерекшеліктері, аграрлық экономиканың ұзақ мерзімді өсуіне бағытталған мемлекеттік қолдау механизмдерін жаңарту белгіленді. Агроқұрылымдарға ғылыми-техникалық жетістіктерді іске асыру, кооперативтік қозғалысты кеңейту, ауыл шаруашылығы шикізаты мен азық-түлік маркетингі жүйесін жетілдіру қажет.

1. Nurasheva, K.K. Capital inflow and investment attractiveness of Central Asian countries (on the example of Kazakhstan) / K.K. Nurasheva, I.I. Shalabayev, G.I. Abdikerimova, D.A. Kulanova // Regional Science Policy & Practice. – 2024. – Vol. 16.-Issue 9. – Article 100039.

2. Bruneckiene, J. Assessment of investment attractiveness in European countries by artificial neural networks: What competences are needed to make a decision on collective well-being? / J. Bruneckiene J. Bruneckiene, R. Jucevicius, I. Zykiene, J. Rapsikevicius, M. Lukauskas // Sustainability. – 2019. – Vol. 11. – Issue 24. – Article 6892.

3. OECD. Rethinking regional attractiveness in the new global environment / OECD // OECD Regional Development Studies. – Paris: Organisation for Economic Co-operation and Development, 2023.- 221p.

4. Dorożyński, T. Investments attractiveness. The case of the Visegrad group countries / T. Dorożyński // Economics and Business Review. – 2019. – Vol. 19. – Issue 1.- P.117-138. https://doi.org/10.1515/cer-2016-0007

5. Skupskyi, R. Evaluation of investment attractiveness of a region as a guarantee for leadership in the territorial socio-economic development / R. Skupskyi, R. Zubkov, I. Shapo-valova // Advances in Social Science, Education and Humanities Research. – 2018.-Vol.217.- P.305-313.

6. Mustafakulov, S. Investment attractiveness of regions: Methodic aspects of the definition and classification of impacting factors / S. Mustafakulov // European Scientific Journal. – 2020. – Vol. 13. – Issue 10. –Article 433.

7. Alibekova, V. Analysis of features of investment attractiveness of agriculture in Kazakh-[7] Невьянцева, Л.С. Зарубежный опыт реализации региональной инвестиционной политики / Л.С. Невьянцева // Региональная экономика и управление. – 2022.- N 24. – С. 255-263.

8. Aдамбекова, А.Д. Инвестиционный потенциал и зарубежные практики повышения инвестиционной привлекательности региона (на примере Туркестанской области) / А.Д. Aдамбекова // Статистика, учёт и аудит». – 2025.- N 5. – С. 85-91.

9. Alibekova, V. Analysis of features of investment attractiveness of agriculture in Kazakhstan / V. Alibekova, S. Abildaev, K. Shaldarbekova // Eurasian Journal of Economic and Business Studies. – 2023. – Vol. 67. – N. 2. – P. 146–157.

10. Rodionova, I. A. Assessment and directions of increasing the investment attractiveness of agriculture / I. A., Rodionova, M.A. Bolohonov, O.A. Vasil’eva, V.V. Toropova // Agrarian Bulletin. - 2024. - Vol. 24(03). - P. 430–439. https://doi.org/10.32417/1997-4868-2024-24-03-430-439

11. Begg, I. One Instrument, Many Goals: Some Delicate Challenges Facing the EU’s Recovery Fund/CESifo / I. Begg // Forum. -2021.- Vol. 22.- Issue 1 . – P. 9-13

12. Sovbetov, Y. Investment attractiveness of regions and determinants of FDI inflows / Y. Sovbetov, M. Moussa // Journal of Economics and Financial Analysis. - 2025.- Vol. 1.- Issue 1.- P. 59-80.

13. Petreski, M., Olczyk, M. Foreign direct investment and job creation in EU regions [Electronic resource].- 2025. Available at: https://arxiv.org›econ (date of access:18.03.2026).

14. Calò, E., Facchini, A. Multidimensional territorial attractiveness: An application to European flows [Electronic resource]. –2024. Available at: https://arxiv.org › html (date of access: 18.03.2026). https://doi.org/10.48550/arXiv.2412.09178

15. Aдaмбекова, А.Д. Инвестиционная привлекательность стран Центральной Азии: факторы и критерии оценки / А.Д. Aдaмбекова// Вестник университета «Туран». – 2025.- N 5. – С. 174 -185

16. Бюро национальной статистики Агентства по стратегическому планированию и реформам Республики Казахстан [Электронный ресурс]. – 2025. – URL: https://www.stat.gov.kz/ru/(дата обращения: 20.03.2026).

17. Карымсакова, Ж.К. Инновационное развитие АПК: проблемы и стратегия их решения / Ж.К. Карымсакова, У.К. Керимова, Y. Deliana // Проблемы агрорынка. – 2024. – №2. – С. 14–24. https://doi.org/10.46666/2024-2.2708-9991.01.