Қазақстан Республикасының ауыл шаруашылығын дәстүрлі әдістерден инновациялық жаңғыртуға түрлендіру

Қазақстанның ауыл шаруашылығы қауіпті егіншілік аймағында қызметті жүзеге асырады және климаттың өзгеруіне, құрғақшылыққа (5 жылдан 2-3 жылға дейін – құрғақшылық), су тасқынына, селге, қаржы ресурстарының жеткіліксіздігіне, энергия жеткізгіштер бағасының инфляциясына, материалдық-техникалық база деңгейіне айтарлықтай тәуелді. Экономикалық дамыған елдердің тәжірибесі көрсеткендей, инновациялық технологияларды, цифрландыруды, жасанды интеллектті, ауыл шаруашылығы өндірісін басқарудың заманауи жүйелерін, Заттар интернетін, аграрлық сектор салаларында автоматтандыру мен роботтандыруды қолдану тауар өндірушілерге жоғары нәтижелерге қол жеткізуге мүмкіндік береді. Мақсаты – АӨК-ті дәстүрлі жүйеден инновациялық жүйеге түрлендіру мәселелері мен жолдарын зерттеу. Әдістері - шетелдік және отандық ғалымдардың ғылыми еңбектерін жинақтау, талдау және синтездеу, эксперименттік бағалау тәсілі ауыл шаруашылығы өнімін шығару көлемін ұлғайтуға цифрлық инновациялардың әсер ету деңгейін анықтауға, республиканың аграрлық саласындағы технологиялық жаңғыртудың тиімділігін анықтауға мүмкіндік берді. Нәтижелер - жоғары технологиялық әзірлемелердің негізгі міндеттері белгіленді: өндірістік инфрақұрылымды қамтамасыз ету (техника мен жабдықтардың заманауи түрлерімен жарақтандыру), инновациялық белсенділіктің өсуі, табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану, дамыған мемлекеттердің озық тәжірибесінің трансферті, жаңа буын кадрларының креативті ойлауы. Қорытындылар - аграрлық бағыттың инновациялық әдістерін енгізу еңбек өнімділігін оңтайландырады, бәсекеге қабілеттілікті арттырады, қосылған құны жоғары ғылымды қажетсінетін, экспортқа бағдарланған тауарлардың әлемдік нарыққа шығуына жағдай жасайды. Сонымен қатар, мобильді платформалар мен интернетсеврис фермерлердің тауар өндіретін тізбектермен байланысын қамтамасыз ете алады, осылайша делдалдарды айналып өтіп, өндірілген азық-түлік өнімдерін өндіруді және сатуды ұйымдастыруды едәуір арттыруға ықпал ететін жоғары сапалы тұқымдарға, тыңайтқыштарға қол жетімділік ашылады. Агроөнеркәсіптік кешенді цифрлық жаңарту азық-түлік қауіпсіздігін нығайтуда және ауылдық жерлерде табыс көздерін кеңейтуде үлкен рөл атқарады.

1. Ghertescu, C. Smart Agriculture and Technological Innovation: A Bibliometric Perspective on Digital Transformation and Sustainability / C. Ghertescu, A.G. Manta, R.M. Bădîrcea // Agriculture.- 2025. - Vol. 15. - Article 1388. https://doi.org/10.3390/agriculture15131388.

2. Казахстан стал лидером по производству сельхозпродукции в странах ЕАЭС [Электронный ресурс]. – 2023.- URL: https://www.ru.sputnik.kz/20260304/ (дата обращения: 04.03.2026).

3. Huang, W. The Impact of Technological Innovations on Agricultural Productivity and Environmental Sustainability in China / W. Huang, X. Wang // Sustainability. - 2024.- Vol. 16.- Article 8480. https://doi.org/:10.3390/su16198480.

4. Sarfraz, S. Sustainable Agriculture Through Technological Innovations / S. Sarfraz, F. Ali, A. Hameed, Z. Ahmad, K. Riaz // Sustainable Agriculture in the Era of the OMICs Revolution. - Berlin: Springer Nature Switzerland AG, 2023. - P. 223-239. https://doi.org/10.1007/978-3-031-15568-0_10.

5. Fei, S. Technological Innovations in Urban and Peri-Urban Agriculture: Pathways to Sustainable Food Systems in Metropolises / S. Fei, R. Wu, H. Liu, F. Yang, N. Wang // Horticulturae. - 2025. - Vol. 11. - Article 212. https://doi.org/10.3390/horticulturae11020212.

6. Демографические тренды в Казахстане: итоги 2024 года и прогнозы [Электронный ресурс]. - 2024. - URL: https://www.beta.egov.kz/ (дата обращения: 04.03.2026).

7. Sanga, U. Modelling agricultural innovations as a social-ecological phenomenon/ U. Sanga, J. Berrío-Martínez, M. Schlüter // Socio-Environmental Systems Modelling. - 2023. - Vol. 5. - Article 18562. https://doi.org/10.18174/sesmo.18562.

8. Комплексный план по развитию селекции и семеноводства сельскохозяйственных культур Республики Казахстан на 2024 - 2028 годы [Электронный ресурс]. – 2024. - URL: https://www.cawater-info.net/library/rus/kz427-2024.pdf (дата обращения: 04.03.2026).

9. Белан, И.А. Перспективный сорт пшеницы мягкой яровой Семеновна – результат международного сотрудничества / И.А. Белан, Е.Н. Федоренко, Л.П. Россеева, М.Е. Мухордова, Е.Ю. Игнатьева // Аграрная наука ЕвроСеверо-Востока. - 2023. - Т. 24. - № 1. - С. 46-57. https://doi.org/10.30766/2072-9081.2023.24.1.46-57.

10. Skokov, R. Formation of new innovative technologies for the development of agriculture in the Republic of Kazakhstan / R. Skokov, B. Dyussegalieva // Bulletin of Kh. Dosmukhamedov Atyrau University. - 2023. - Vol. 70. - № 3. - P. 75–84. https://doi.org/10.47649/vau.2023.v70.i3.08.

11. Daniyaroa, M. Assesment of agricultural land potential in the Zerendy and Yereymentau districts of Norhern Kazakhstan based on a comparative analysis / M. Daniyaroa, G. Kurma-nova, A. Wendland // Sustainable Development of Mountain Territories. - 2025. - Vol. 17. - Issue 2. - P. 886-899.

12. Zhandybayev, O. Mineral nutrition optimization for apple trees by fertigation to enhance productivity and fruit quality in intensive orchards of Southern Kazakhstanт / O. Zhandybayev, B.Amirov, A. Malimbayeva, I. Bamatov // Soil Science and Agrochemistry.- 2024. - № 3. - P. 72-87.

13. He, J. Unveiling the digital revolution: Catalyzing total factor productivity in agriculture / J. He, Z. Wei, X. Lei // PLoS ONE. - 2025. - Vol. 20. - № 3. - Article e0318333. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0318333.

14. Tankosić, J.V. Digitalization in Agricultural Sector: Agriculture 4.0 for Sustainable Agriculture / J.V. Tankosić, B. Mirjanić, R. Prodanović, S. Lekić, B. Carić // Journal of Agronomy, Technology and Engineering Management. - 2024. - Vol. 7. - N. 1. - P. 1036-1042. https://doi.org/10.55817/GEQW8736.

15. Ye, L. Digital economy and high-quality agricultural development // International Review of Economics and Finance / L. Ye. - 2025. - Vol. 99. - Article 104028.

16. Manta, A.G. From Sustainability Narratives to Digital Infrastructures: Mapping the Transformation of Smart Agri-Food Systems / A.G. Manta // Foods. - 2026. - Vol. 15. - Article 469. https://doi.org/10.3390/foods15030469.

17. Bamidele, S. BRICS Revolution: The Global Agrarian Shift Sparked by Emerging Economies / S. Bamidele // India Quarterly. - 2025. - Vol. 81. - N. 1. - P. 43-58. https://doi.org/10.1177/09749284241307937