Ауылдық аумақтардың АӨК: кластерлеу процестері

Мақсаты – экономиканы кластерлеу жағдайында кластерлік механизмдердің, мемлекеттік қолдаудың, инфрақұрылымдық қамтамасыз етудің және цифрландырудың Қазақстанның агроөнеркәсіптік кешенін жаңғыртуға және ауылдық аумақтарын дамытуға әсерін талдау. Әдістері – ауылдық аудандардың аграрлық сферасының қазіргі жай-күйін бағалау үшін экономикалық-статистикалық зерттеу; АӨК өнім шығару көлеміне капиталдың, еңбек ресурстарының және бюджеттік қаржы бөлудің әсерін қарастыру кезінде Кобб-Дуглас өндірістік функциясы; ауылдық әкімшілік бірліктерді технологиялық және инфрақұрылымдық инновациялық жаңару деңгейі бойынша топтастыру үшін кластерлік талдау, 2030 жылға дейін аграрлық секторды түрлендіру динамикасын болжау, институционалдық факторлардың ауылдық жерлерді трансформациялауға ықпалын мониторингтеу кезінде ARIMA моделі және логистикалық регрессиялық модель. Нәтижелері – шаруашылық жүргізу жағдайларының ерекшелігін ескере отырып, ауылдық елді мекендерді топтастыру жүргізілді. Эконометриялық моделдер құрылды, олардың негізінде агроөнеркәсіптік өндірістің жұмыс істеу тиімділігіндегі айырмашылықтар айқындалды, бюджеттік қаржыландырудың басымдықтары белгіленді және саланың негізгі қаржылық-экономикалық көрсеткіштерінің болжамы есептелді. Агроөнеркәсіптік кластерлерді, ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеу процесін және кооперацияны жетілдіру шығындарды азайтуға, еңбек өнімділігін арттыруға және экономикалық байланыстарды нығайтуға ықпал ететіні анықталды. Қорытынды – республиканың аграрлық секторының бәсекеге қабілеттілігін арттырудың, ауылдық елді мекендердің орнықты жұмыс істеуін қамтамасыз етудің және ауыл тұрғындарының өмір сүру сапасын жақсартудың негізгі бағыттары ретінде кластерлік тәсілді одан әрі ілгерілету, мемлекеттік ынталандыру механизмдерінің нәтижелілігін арттыру, ауылдық инфрақұрылымды жаңғырту және цифрлық технологияларды енгізу қажеттілігі негізделді. Кластерлік құрылымдар өндірісте және ауыл халқы арасында жұмыспен қамтылғандар санын арттыра отырып терең қайта өңдеуде жаңа жұмыс орындарын құруға ықпал ететін, қазақстандық және халықаралық нарықтардағы позицияларды нығайтуда интеграциялық формаларға жол аша отырып, кеңістіктік ұйымдастыруға жаңа қарқын беретін келешегі бар тенденция болып табылады.

1. Продовольственная и сельскохозяйственная организация ООН (FAO). Состояние рынков сельскохозяйственной продукции [Электронный ресурс]. – 2023. – URL: https://www.fao.org (дата обращения: 03.06.2026).

2. Petrikov, A.V. Adaptive policy for the development of rural territories / A. V. Petrikov // Economy of Agriculture of Russia. – 2021. – N 1. – P. 2-8.

3. Концепция развития сельских территорий Республики Казахстан на 2023–2027 годы. [Электронный ресурс]. – 2023. – URL: https://www.adilet.zan.kz/rus/docs/U2300000143 (дата обращения: 03.06.2026).

4. Сагинова, С.А. Аграрные кластеры: формирование продовольственных ресурсов Казахстана / С.А. Сагинова, А.И. Ткачева, С.К. Рыскулов // Проблемы агрорынка. – 2023. - N 4. – C. 183-190. https://doi.org/10.46666/2023-4.2708-9991.18

5. Mitrofanov, S.V. Multidisciplinary agricultural clusters as a model of sustainable rural development and a tool for addressing labor shortages: the Smartbiotech case study / S.V. Mitrofanov // International Agricultural Journal. – 2025. – N. 6. - P. 887-891. https://doi.org/10.55186/25876740_2025_68_7_887

6. Chen, H.C. The emergence of social innovation in rural revitalisation practices: A comparative case study from Taiwan / H.C. Chen, A. Knierim, B.B. Bock // Journal of Rural Studies. – 2022. – Vol. 90. – P. 134-146. https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2022.02.003

7. Есполов, Т.И. Эффективность агропродовольственного комплекса Казахстана / Т.И. Есполов. – Алматы: НИЦ «Ғылым», 2020. – 256 с.

8. Ayamga, M. Strategizing ecological sustainability in agricultural ecosystems: A systematic literature review on actor-specific practices and technologies / М. Ayamga, M. C. Annosi, W.A. Dolfsma, A. Kassahun, B. Tekinerdogan // Journal of Rural Studies. – 2025. – Vol. 120. – Article 103893. https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2025.103893

9. World Bank. Kazakhstan: Modernizing Agricultural Support to Drive Growth [Electronic resource]. – 2021. Available at: https://www.worldbank.org (date of access: 03.06.2026).

10. OECD. Reinforcing Rural Resilience [Electronic resource]. – 2025. Available at: https://www.oecd.org (date of access: 03.06.2026).

11. Sheyhova, M. S. Smart Village as a Perspective for Rural Development / M. S. Sheyhova, S. G. Safonova // Moscow Economic Journal. – 2024. – N. 9. – P.111-128.

12. Бюро национальной статистики Агентства по стратегическому планированию и реформам Республики Казахстан [Электронный ресурс]. – 2025.-URL: https://www.stat.gov.kz (дата обращения: 03.06.2026).

13. Szekely, V. Public transport-disadvantaged rural areas in relation to daily accessibility of regional centre: Case study from Slovakia / V. Szekely, J. Novotny // Journal of Rural Studies. – 2022. – N. 92. – Article j.jrurstud.2022.03.015. https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2022.03.015

14. Sobczak-Malitka, W. Integrating Short Supply Chains and Smart Village Initiatives: Strategies for Sustainable Rural Development / W. Sobczak-Malitka, N. Drejerska // Sustainability. – 2024. – N. 16. – Article 10529. https://doi.org/10.3390/su162310529

15. Powe, N. A. Planning for Small Town Reorientation: Key Policy Choices within External Support / N. A. Powe, S. Connelly, E. Nel // Journal of Rural Studies. – 2022. – N. 90. – P. 65-75. https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2022.01.009