Қазақстан Республикасының аграрлық секторындағы технологиялық жаңғырту: негізгі факторлар және іске асыру бағыттары

Мақсаты – кезең-кезеңімен енгізудің басымдықтарын белгілеу үшін интегралдық Сандық кемелдіктің индексін (СКИ) және «дайындық × күтілетін қайтарым» картасын әзірлеу және апробациялау. Әдістері – ресми статистика тапшылығы жағдайында шаруашылық жүргізуші субъектілер туралы бастапқы ақпаратты жинау кезінде, әртүрлі индикаторларды сандық құзыреттіліктің бірыңғай салыстырмалы бағасына келтіру үшін, аграрлық сектордағы кәсіпкерлік құрылымдар арасындағы ауқымы мен бейіні бойынша айырмашылықтарды анықтау, жекелеген факторлардың қорытынды индекспен байланыс тығыздығын белгілеу үшін аралас дизайн: 50 шаруашылыққа прокси-сауалнама жүргізу, бес блокты СКИ құру (A-байланыс, B-деректер/есеп, C-процестер/автоматтандыру, D-құзыреттер/ұйымдастыру, E-интеграция/әсерлер), параметрлік емес салыстырулар мен корреляциялық талдау қолданылды. Нәтижелері – агроқұрылымдардың технологиялық дайындығының әркелкілігі тіркелді: инфрақұрылымдық A блогы шекті деңгейден жоғары, ал B және C блоктары, яғни деректер мен процестер осал тұстар болып қалуда. Кәсіпорын көлемі СКИ-мен оң байланысты, бірақ менеджмент практикасы шағын және орта агробизнестегі масштабтау әсерінің орнын ішінара толтырады. Басымдықтар картасы «жылдам жеңістерді» бөліп көрсетеді: шығындарды есепке алу, қойма мен қорлар, логистика, электронды ветеринариялық және фитосанитариялық процестер, метеодеректер берілген алқап журналдары, ал «орташадан» төмен емес деңгейлер үшін – техника паркінің телеметриясы мен өткізу аналитикасы. Қорытынды – ұсынылған әдістеме 12–18 айға арналған басқарушылық жол карталарына негіз жасайды және салалық саясатты үйлесімді жұмыс үшін ақпараттық жүйелердің мәліметтер алмасу мүмкіндігіне бағыттайды. Нәтижелер АӨК цифрландыруды қолдаудың өңірлік бағдарламаларын әзірлеуде, әсіресе шағын және орта ауыл шаруашылығы кәсіпорындары үшін пайдаланылуы мүмкін.

1. Jouanjean, M. Issues around data governance in the digital transformation of agriculture: The farmers’ perspective / M.Jouanjean, F.Casalini, L.Wiseman, E.Gray // OECD Food, Agriculture and Fisheries Papers. - 2020. - No. 146. - P. 4-33. https://doi.org/10.1787/53ecf2ab-en

2. McFadden, J. Policies to bolster trust in agricultural digitalisation: Issues note / J. McFadden, F. Casalini, J. Antón // OECD Food, Agriculture and Fisheries Papers. - 2022. - No. 175. - P. 3-14. https://doi.org/10.1787/5a89a749-en

3. Sullivan, C.S. Building trust: A systematic review of the drivers and barriers of agricultural data sharing / C.S. Sullivan, M. Gemtou, E. Anastasiou, S. Fountas // Smart Agricultural Technology. - 2024. - Vol. 8. - Article 100477. https://doi.org/10.1016/j.atech.2024.100477

4. McFadden, J. The digitalisation of agriculture: A literature review and emerging policy issues / J. McFadden, F. Casalini, T. Griffin, J. Antón // OECD Food, Agriculture and Fisheries Papers. - 2022. - No. 176. - P.5-36. https://doi.org/10.1787/285cc27d-en

5. Продовольственная и сельскохозяйственная организация ООН (ФАО). Казахстан и ФАО укрепляют сотрудничество в сфере устойчивого управления водными ресурсами [Электронный ресурс]. - 2025. - URL: https://www.fao.org/countryprofiles/news-archive/detail-news/ru/c/1734788/ (дата обращения: 15.06.2025).

6. World Bank Group; Asian Development Bank. Climate Risk Country Profile: Kazakhstan. – Washington: World Bank; Asian Development Bank, 2021, 32 p. https://doi.org/10.1596/36378

7. Akhmedov, E. Barriers to renewable energy transition in a developing oil-exporting country: The case of Kazakhstan / E. Akhmedov, Y. Mukashev, A. Akhmedov // Journal of Asian Energy Studies. - 2025. - Vol. 9. - P. 207-221. https://doi.org/10.24112/jaes.090012

8. Едилбаев, Н.Б. Водоснабжение в аграрном секторе Центрально-Азиатского региона: необходимость радикальных преобразований / Н.Б. Едилбаев, Н.Н. Нурмухаметов, С. Умаров // Проблемы агрорынка. - 2025. - № 2. - С. 152-161. https://doi.org/10.46666/2025-2.2708-9991.13

9. Абылкасимова, Ж.А. Цифровая трансформация АПК: проблемы и их решение / Ж.А. Абылкасимова, Р.А. Байжолова, Ж.А. Амангельдиева // Проблемы агрорынка. - 2022. - № 3. - С. 21-28. https://doi.org/10.46666/2022-3.2708-9991.02

10. Калмакова, Д.Т. Искусственный интеллект в сельском хозяйстве: исследование современных трендов / Д.Т. Калмакова, Р.К. Сагиева, R. Radwanski // Проблемы агрорынка. - 2025. - № 1. - С. 27–37. https://doi.org/10.46666/2025-1.2708-9991.02

11. Рыскельды, O. Перспективы и проблемы цифровизации сельского хозяйства / О. Рыскельды, В. Шеломенцева, М. Миркович, А. Нургалиева, Б. Қуантқан // Вестник Национальной академии наук Республики Казахстан. Серия экономическая. - 2023. - Т. 401. - № 1. - С. 395–409. https://doi.org/10.32014/2023.2518-1467.447

12. Шайнуров, А.С. Предпосылки и проблемы цифровизации АПК Казахстана / А.С. Шайнуров, Ж.Б. Смагулова // Вестник университета «Туран». - 2024. - № 1. - С. 156-169. https://doi.org/10.46914/1562-2959-2024-1-1-156-169

13. Fragomeli, R. Promoting the Transition towards Agriculture 4.0: A Systematic Literature Review on Drivers and Barriers / R. Fragomeli, A. Annunziata, G. Punzo // Sustainability. - 2024. - Vol. 16. - No. 6. - Article 2425. https://doi.org/10.3390/su16062425

14. Hohagen, S. How to measure digital maturity in agriculture? Conceptual outline, instrument development and measurement results from German farms / S. Hohagen, U. Wilkens // International Food and Agribusiness Management Review. - 2025. - Vol. 28. - No. 5. - P. 927-947. https://doi.org/10.22434/ifamr.1027

15. European Commission. Joint Research Centre. The State of Digitalisation in EU Agriculture: Insights from Farm Surveys. - Luxembourg: Publications Office of the European Union, 2025. - 105 p. https://doi.org/10.2760/4688498