Ақпараттандырудың күріш өнімділігіне әсері: оңтайландыру аспектілері

Аграрлық секторды цифрлық трансформациялау жағдайында сандық жүйелердің агроөнеркәсіптік өндіріс тиімділігіне әсерін зерттеу өзектілікке ие болуда. Цифрландырудың нәтижелілігі көбіне салалық және аумақтық ерекшеліктерге байланысты, бұл олардың жекелеген түрлері деңгейінде зерттеулер жүргізу қажеттілігін шарттайды. Ауыл шаруашылығын ақпараттандыру мәселелеріне деген қызығушылықтың артуына қарамастан, цифрлық механизмдердің Қазақстандағы күріш өсірудің практикалық құндылығына ықпал ету маңыздылығы әлі де жеткілікті түрде пайымдалмаған. Мақсаты – Қазақстан Республикасының Қызылорда облысындағы сандық жаңару процестерінің күріш өнімділігіне әсерін бағалау. Әдістері – теориялық және практикалық қағидаларды негіздеуде әрі эмпирикалық деректерді өңдеуде жалпығылыми, абстрактілі-логикалық, корреляциялық және регрессиялық талдау әдістері қолданылды. Нәтижелері ақпараттық-коммуникациялық технологияларға (АКТ) жұмсалған шығындар мен осы агродақылдың өнімділігі арасында орташа оң байланыстың бар екенін айқындады. Құрылған регрессиялық модель тұтастай алғанда статистикалық маңызды болып табылады (F = 4,929; p < 0,05) және күріш дәнінің өнімділік көрсеткіші вариациясының 59,7%-ын біріктіреді. АКТ-ға жұмсалатын шығындар шикізат шығымына оң, бірақ статистикалық тұрғыдан маңызды емес әсер ететіні белгіленді, бұл сандық платформаларды енгізу мен қайтарым әсерінің көрінуі арасындағы уақытша лагқа, сондай-ақ жиынтық статистикалық ақпаратты пайдалануға байланысты болуы мүмкін. Қорытындылар ақпараттық инновациялар өңірдегі күріш өсіру саласын оңтайландырудың келешегі бар бағыты болып табылатынын көрсетеді. Ғылыми әзірлемелердің практикалық маңыздылығы агроөнеркәсіптік кешенді цифрлық трансформациялаудың өңірлік саясаты тұжырымдамасын тұжырымдау және АӨКте цифрлық технологияларды іске асыруды мемлекеттік қолдау жүйесін жетілдіру кезінде алынған нәтижелерді тарту мүмкіндігінде жатыр.

1. Vărzaru, A. A. Digital Revolution in Agriculture: Using Predictive Models to Enhance Agricultural Performance Through Digital Technology / A. A. Vărzaru // Agriculture. – 2025. - №15(3). – Р. 258. https://doi.org/10.3390/agriculture15030258

2. Jiang, Y. Mechanisms and Impact Effects of Digital Agriculture Development on Agricultural Eco-Efficiency in China / Y. Jiang , Z. Feng, Y. Bo // Sustainability. – 2024. - №16(10). – Р. 4148. https://doi.org/10.3390/su16104148

3. Zhang, H. The Impact of Agricultural Digitization on Land Productivity: An Empirical Test Based on Micro Panel Data / H. Zhang, H. Zhu // Land. – 2025. - №14(1). – Р.187. https://doi.org/10.3390/land14010187

4. Chandio, A. A. Can digitalization improve agriculture? Exploring the impact of ICT on grain food production in SAARC countries / A. A. Chandio, A. Amin, I. Khan, A.Rehman, A. Memon // Information Development. – 2024. - 02666669231225945. https://doi.org/10.1177/02666669231225945

5. Sher, A. Leveraging internet use for sustainable agriculture: The impact of digital training on adoption of energy-smart agricultural practices and welfare / A. Sher, S. Mazhar, D. B. Rahut , H. Yuan // Scientific Reports. – 2025. - №15(1). – Р.30946. https://doi.org/10.1038/s41598-025-16804-w

6. Ryskeldi, O. The economics of digital tools in Kazakh agriculture / O. Ryskeldi, V. Shelomentseva, M. Mirkovic // International Journal of Innovative Research and Scientific Studies. – 2024. - 7(2). – Р.366–376. https://doi.org/10.53894/ijirss.v7i2.2629

7. Karacuka, M. Productivity Paradox in Africa: Does Digitalization Foster Labor Productivity in African Economies? / M. Karacuka, G. Myovella, J. Haucap // Journal of the Knowledge. – 2024. - №16. – Р.8374–8393. https://doi.org/10.1007/s13132-024-02200-8

8. Бюро национальной статистики Агентства по стратегическому планированию и реформам Республики Казахстан [Электронный ресурс]. – 2025. - Общие затраты на информационно-коммуникационные технологии (с учетом организации государственного управления – URL: https://stat.gov.kz

9. Бюро национальной статистики Агентства по стратегическому планированию и реформам Республики Казахстан [Электронный ресурс]. – 2025. - Урожайность зерновых (включая рис) и бобовых культур – URL: https://stat.gov.kz (дата обращения: 1.07.2026).

10. Бюро национальной статистики Агентства по стратегическому планированию и реформам Республики Казахстан [Электронный ресурс]. – 2025. Уточненная посевная площадь – URL: https://stat.gov.kz (дата обращения: 1.07.2026).

11. Бюро национальной статистики Агентства по стратегическому планированию и реформам Республики Казахстан [Электронный ресурс]. – 2025. - Инвестиции в основной капитал – URL: https://stat.gov.kz (дата обращения: 1.07.2026).

12. Huang, W. Enhancing sustainable agricultural export performance through digitalization: The distinct roles of domestic and foreign inputs / W. Huang, Y. Huang // PLOS One. – 2025. - 20(12). - e0339692. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0339692

13. Zhang, X. Can agricultural digital transformation help farmers increase income? An empirical study based on thousands of farmers in Hubei Province / X. Zhang, D. Fan // Environment, Development and Sustainability. – 2023. - 26(6). – Р.14405–14431. https://doi.org/10.1007/s10668-023-03200-5

14. Finger, R. Precision farming at the nexus of agricultural production and the environment / R. Finger, S. M. Swinton, N. El Benni, & A. Walter // Annual Review of Resource Economics. – 2022. - №14. – Р. 313–335.

15. Abuova, A. B. Sustainable development of crop production with elements of precision agriculture in Northern Kazakhstan / A. B. Abuova, S. A. Tulkubayeva, Y. V. Tulayev, S. V. Somova, M. Z. Kizatova // Entrepreneurship and Sustainability Issues. – 2020. - №7(4). – Р. 3200–3214. https://doi.org/10.9770/jesi.2020.7.4(41)