Ауыл шаруашылығындағы цифрлық сауаттылық: қазіргі жай-күйі және даму келешегі

Қазақстанның аграрлық секторын цифрландыру – мемлекеттік әлеуметтік-экономикалық саясаттың стратегиялық бағыты. Агроөнеркәсіптік кешенге цифрлық технологияларды енгізу өндірістік процестердің тиімділігін арттыруға, материалдық, қаржылық және табиғи ресурстарды пайдалануды ұтымды етуге ықпал етеді. Мақсаты – республиканың аграрлық сферасында цифрлық сауаттылықтың сандық басқару нәтижелілігіне әсерін негіздеу, шаруашылық жүргізуші субъектілердің сандық құзыреттерін дамыту векторларын айқындау. Әдістері – елдің АӨК ақпараттандыру ауқымын белгілеу үшін цифрлық менеджментті өзара байланысты элементтердің күрделі көпдеңгейлі қатары ретінде қарастыруға мүмкіндік беретін жүйелік тәсіл. Сандық қағидат аграрлық саланы пәрменді реттеуге цифрлық мәдениеттің әсерін бағалау кезінде қолданылды. Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілері, агроөнеркәсіптік өндірісті цифрлық трансформациялау саласындағы мемлекеттік бағдарламалар, статистикалық деректер, халықаралық ұйымдардың материалдары, отандық және шетелдік зерттеушілердің ғылыми еңбектері зерттеудің ақпараттық базасы болды. Нәтижелері – ақпараттық дайындық жекелеген дағдылар мен білімдердің жиынтығы ғана емес, сонымен бірге аграрлық секторды әкімшілендіру моделінің оңтайлы жұмыс істеуі үшін қажетті маңызды институционалдық әлеует болып табылатыны көрсетілді. Қорытынды – агроөнеркәсіптік кешен мамандары мен басшыларында сандық эрудиция болмаған кезде цифрлық технологиялар мен ақпараттық жүйелерге формальды қолжетімділіктің болуы әдістемелік тұрғыдан жолға қойылған үйлестіруді қамтамасыз етпейтіні анықталды. Цифрлық сауаттылықты кең ауқымда тарату және ілгерілету басқарушылық шығындарды азайтуға, агроазық-түлік нарығындағы бәсекелестік артықшылықтарды күшейтуге, өзекті экологиялық проблемаларды шешуге, еңбек өнімділігінің өсуін ынталандыруға, климаттың өзгеруіне бейімделуге, ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігі көрсеткіштерін жақсартуға, алқап жұмыстарын уақтылы жоспарлауға мүмкіндік береді.

1. Pangrazio, L. What is digital literacy? A comparative review of publications across three language contexts / L.Pangrazio, A. Godhe, A. López // New Media & Society. – 2020. – Vol. 17.- № 6. -P. 442–459. https://doi.org/: 10.1177/2042753020946291

2. Van Deursen, A. IQ and digital inequality: An empirical investigation / A.van Deursen, J. Van Dijk // New Media & Society. – 2023. – Vol. 25.- № 6. – P. 1248–1270. https://doi.org/ 10.1177/14614448211024012

3. Farias-Gaytan, S. Transformation and digital literacy: Systematic literature mapping / S.FariasGaytan, I.Aguaded, M. Ramirez-Montoya // Education and Information Technologies. – 2022. – Vol. 27. – Issue 2.-P. 1417–1437. https://doi.org/10.1007/s10639-021-10624-x

4. Schwab, K. The Fourth Industrial Revolution: What it means, how to respond [Electronic resource].- 2021.-Available at: https://www.britannica.com/event/The-Fourth-Industrial-Revolution-2119734 (date of access: 15.06.2026).

5. Irani, Z. The impact of legacy systems on digital transformation in European public administration / Z. Irani, R.M. Abril, V.Weerakkody, A.Omar, U.Sivarajah // Government Information Quarterly. – 2023. – Vol. 40.- Issue 17. – Article 101784. https://doi.org/10.1016/j.giq.2022.101784

6. Eom, S.J. Digital government transformation in turbulent times: Responses, challenges, and future direction / S.J Eom, J.Lee // Government Information Quarterly. – 2022. – Vol. 39. – Issue 2. – Article 101690. https://doi.org/10.1016/j.giq.2022.101690

7. Talaviya, T. Implementation of artificial intelligence in agriculture for optimisation of irrigation and application of pesticides and herbicides / T.Talaviya, D.Shah, N.Patel, H.Yagnik, M. Shah // Artificial Intelligence in Agriculture. – 2020. – Vol. 4. – P. 58-73. https://doi.org/10.1016/j.aiia.2020.04.002

8. Bertoglio, R. The Digital Agricultural Revolution / R. Bertoglio, K. Corbo, F.M Renga, M. Matteucci // A Literature review on Bibliometric analysis.- 2021.-Vol 9.-P.134762-134782.

9. Misnik, O. Digital trends for SMEs in agriculture of Kazakhstan / O. Misnik, G.Yesenova, M. Zholamanova // Economic Series of the Bulletin of L.N. Gumilyov ENU.–2023.–№2.–P.36–42.

10. Shalbolova, U. On the issue of digitalization of agriculture in comparison with other sectors of the economy of Kazakhstan / U.Shalbolova, Zh. Smagulova, R.Rakhmetova // Economic Series of the Bulletin of L.N. Gumilyov ENU. – 2025. – No. 4. – P. 8-29. https://doi.org/10.32523/2789-4320-2025-4-8-29

11. Suieubayeva, S.N. Satellite systems and digital technologies in agriculture: state, problems, professional competencies / S.N. Suieubayeva, A.Gola, A.M. Zakimova //Problems of AgriMarket.- 2023.-N 2.-P.81-93. https://doi.org/10.46666/2023-2.2708-9991.08

12. Bekbossinova, A. The Impact of Digitalization and Investment on Agricultural Development in Kazakhstan / A.Bekbossinova, R.Doszhan // Eurasian Journal of Economic and Business Studies.- 2025.- Vol. 69.-N1.-P. 81-96. https://doi.org/10.47703/ejebs.v69i1.474

13. Alt, V. Digitalization: problems of its development in modern agricultural production / V.Alt, S.Isakova, E Balushkina // E3S Web of Conferences. – 2020. – Vol. 210. – Article 10001. https://doi.org/10.1051/e3sconf/202021010001

14. Rejeb, A. Examining the interplay between artificial intelligence and the agri-food industry / A.Rejeb , K.Rejeb , S.Zailani , J.G.Keogh,A.Appolloni // Artificial Intelligence in Agriculture.- 2022.- Vol. 6. -P.111–128. https://doi.org/10.1016/j.aiia.2022.08.002

15. Abuova, A.B. Sustainable development of crop production with elements of precision agriculture in Northern Kazakhstan / A.B. Abuova, S.A. Tulkubayeva, Y.V. Tulayev, S.V. Somova, M.Zh. Kizatova // Entrepreneurship and Sustainability Issues.–2020.–Vol.7.–No.4.–P.3200–3214. https://doi.org/10.9770/jesi.2020.7.4(41)

16. Пашков, С.В. Цифровизация земледелия в Казахстане: региональный опыт / С.В. Пашков, Г.З. Мажитова // Географический вестник = Geographical Bulletin. -2021. -№4(59). -С. 27-41. https://doi.org/10.17072/2079-7877-2021-4-27-41

17. Ryskeldi, O. The economics of digital tools in Kazakh agriculture / O.Ryskeldi, V. Shelomentseva, M. Mirkovic // International Journal of Innovative Research and Scientific Studies. – 2024. – Vol. 7. – Issue 2. – P. 366–376. https://doi.org/10.53894/ijirss.v7i2.2629