Менеджменттің логистикалық жүйелері Қазақстан Республикасының аграрлық өнімінің бәсекеге қабілеттілігін арттыру шарты ретінде

АӨК-дегі логистикалық компонентті зерттеу тек республика экономикасы үшін ғана емес, әлемнің көптеген елдері үшін де өзекті міндет болып табылады. Ауыл шаруашылығындағы Логистика барған сайын маңызды бола түсуде, өйткені ол өндірушіден тұтынушыға үздіксіз азық-түлік жеткізілімін білдіреді. Мақсаты – проблемаларды диагностикалауға және логистикалық менеджменттің әлеуетін оның бәсекеге қабілеттілігі мен экспорттық әлеуетін арттырудың стратегиялық факторы ретінде бағалауға бағдарлана отырып Қазақстан Республикасының аграрлық секторының қазіргі жай күйін жан-жақты қарау. Әдістер – егіс алқаптары мен мал басын трансформациялаудың құрылымдық диагностикасы, 2020-2024 жылдар көрсеткіштерінің динамикасын нысаналы параметрлермен салыстыру үшін салыстырмалы зерттеу, өндірістік әртараптандыру, логистикалық инфрақұрылым және мемлекеттік қолдау шаралары, сондай-ақ өсімдік шаруашылығы менмал шаруашылығындағы сындарлы қайта құрулар, агрологиялық тетіктің жұмыс істеу дәрежесі арасындағы өзара байланыстарды анықтау кезінде құжаттарды жүйелі және контент-талдау. Нәтижелер - агроөнеркәсіптік кешенді дамытудың жүйелі шектеулері көрсетілген, олардың арасында жоғары логистикалық шығындар және жеткізу тізбегіндегі өнімнің айтарлықтай шығындары басым. Логистикалық басқарудың проблемалық аймақтары үш бағыт бойынша (инфрақұрылым, цифрландыру, жабдықтау желісін реттеу) айқындалды және жүйеленді. Интеграцияланған цифрлық платформалар мен хабтарды құруға фрагменттелген логистикалық тәсілден көшу қажеттілігі негізделген. Қорытындылар - Қазақстандық агроөнеркәсіптік өндірісті жаңғырту және оның экспорттық ресурстарын сату тауар ағындары қозғалысының жүйесін түбегейлі реформалаусыз мүмкін еместігі анықталды. Осылайша, агроөнеркәсіптік кешендегі логистикалық процестерді оңтайландыру кәсіпорынның жұмыс істеуі, оның нарықтағы бәсекеге қабілеттілігін арттыру, шығындарды азайту кезінде алынған пайданы барынша арттыру шеңберіндегі қажетті шарт болып табылады

1. Beifert, A. International trade and logistics in the Eastern Partnership countries: challenges and opportunities in times of geopolitical change / A. Beifert // Transport and Telecommunication Journal. – 2022. – Vol. 23. – N 3. – P. 281–291.

2. Kumar, A. Blockchain-enabled traceability system for agri-food supply chain: a systematic literature review / A. Kumar, R.L. Shrivastava // Journal of Agriculture and Food Research. – 2023. – Vol. 12. – 100533.

3. Tsolakis, N. Towards AI-driven environmental sustainability: an application of automated logistics in perishable food supply chains / N. Tsolakis, D. Zissis, S. Papaefthimiou // International Journal of Production Research. – 2022. – Vol. 60. – N 18. – P. 5658–5678.

4. Li, J. Smart cold chain logistics for fresh agricultural products based on blockchain and IoT / J. Li, Y. Wang // Computers and Electronics in Agriculture. – 2022. – Vol. 203. – 107445.

5. Chen, L. Optimization of multimodal transportation network for agricultural products under carbon emission constraints / L. Chen, D. Zhang // Transportation Research Part D: Transport and Environment. – 2023. – Vol. 114. – 103557.

6. Rodríguez, J.A. Digital transformation in agri-food supply chains: an analysis of critical success factors / J.A. Rodríguez, M. Gómez // Journal of Business Research. – 2022. – Vol. 148. – P. 337–349.

7. Wang, S. Resilience assessment and enhancement of agri-food supply chains under disruption risks / S. Wang, Y. Liu // Journal of Cleaner Production. – 2023. – Vol. 382. – 135246.

8. Skiba, R. Agribusiness Management in Sustainable Agricultural Enterprises / R. Skiba. - London: After Midnight Publishing, 2024. - 404p.

9. Bjerke, L. Innovation in agriculture: An analysis of Swedish agricultural and non-agricultural firms // L.Bjerke, S. Johansson // Food Policy.-2022.- Vol. 109. - P. 1-14.

10. Stukach, V.F., Baidalinova, A.S., Suleimanov, R.E. Razvitie agrarnogo sektora kak faktor obespechenija prodovol'stvennoj bezopasnosti Kazahstana v uslovijah EAJeS [Development of the agricultural sector as a factor in ensuring food security of Kazakhstan in the context of the EAEU]. Ekonomika regiona, 2022, 18(1), 223–236 [in Russian].

11. Satybaldin, A.A., Tleuberdinova, A.T., Kulik, K.V. Konceptualizacija razvitija sel'skih territorij [Conceptualization of rural areas development]. Ekonomika: strategija i praktika, 2021, 16(3), 6–21 [in Russian].

12. Zhebe Logistics Company [Electronicresource] -2025. Available at: https://www.zhebe-logistics.kz/ship (date of access: 12.12.2028).

13. Results of the “Nurly Zhol” program overfive years: emergence of foll roads, new jobs,growth of freignt of freight transportation [Electronic resource].-2020. Available at: https://www.primeminister.kz/ru/news/reviews/itogi-program-‘my-nurly-zhol-za-pyat-let-poyavienie-platnyh-do-rog-novye-rabochie-mesta-rost-gruzoperevozok-2133112 (date of access: 12.12.2025)

14. Cramer, G. L. Agricultural economics and Agribusiness / G. L. Cramer, W. J. Clarence. - New York, Chichester, Brisbane: John Wiley & Sons. - 2020. - 534 p. [in English].

15. Abraliyev, O.A. Agricultural sector of Kazakhstan: focus on innovative development / O.A. Abraliyev, G.S. Sugirova, S.Velesco // Problems of AgriMarket. - 2023. - Vol. 1. - Р. 23-31. https://doi.org/10.46666/2023-1.2708-9991.02 [in English].