Азық-түлік қауіпсіздігі тұрғысынан Қазақстан Республикасының астық нарығы

Мақсаты – астық нарығының орнықты дамуы негізінде елдің әлеуметтік экономикалық тұрақтылығының индикаторы ретінде азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету жөніндегі практикалық ұсынымдарды әзірлеуге теориялық-әдістемелік тәсілдерді негіздеу. Әдістер – азық – түлік әлеуетін нығайту және импортқа тәуелділікті төмендету мақсатында астық шаруашылығын трансформациялаудың басым бағыттарын айқындау үшін факторларды эконометрикалық, салыстыру және жалпылау, жүйелеу, монографиялық – астық өндірісінің жұмыс істеуінің теориялық аспектілерін, оның қатысушылары арасындағы астық саласындағы экономикалық қатынастарды зерттеу кезінде, конъюнктуралық-оған тікелей әсер ететін жағдайларды ескере отырып, астық саласындағы қазіргі тенденцияларды зерделеу үшін әсері. Нәтижелер – авторлар астық секторы тұтастай алғанда республика экономикасындағы және атап айтқанда агроөнеркәсіптік кешендегі стратегиялық және бір мезгілде көп мақсатты, көпфункционалды және жүйе құраушы сегмент болып табылатынын, онымен түйісетін азық-түлік және шикізат кластерлерін қамтуды кеңейтуді ынталандыратынын атап өтті. Астық ортасы табиғи-климаттық және аумақтық сынтегеуріндерге осал. Әртараптандыру, инфрақұрылымды жетілдіру, тұрақсыздық себептерін басқару және климаттың өзгеруіне бейімделу шаралары қажет. Агротехника ережелерін сақтай отырып, инновациялық технологияларды енгізуге, сондай-ақ ауыл шаруашылығы өндірушілерін тыңайтқыштармен, өсімдіктерді қорғау құралдарымен және жаңа жоғары өнімді техникамен қамтамасыз етуді бақылауға ерекше назар аудару қажет. Қорытындылар - нарықтық қатынастарға барабар тұрақты заңнамалық базаның, өңіраралық және мемлекетаралық астық байланыстарының болуы, тауар өндірушілердің шығындарын өтейтін астық бағасын қалыптастыру, экономикалық тәуекелдерді сақтандырудың дамыған тетігінің жұмыс істеуі маңызды. Аумақтық тұрғыдан едәуір қашықтықта орналасқан шаруашылық жүргізуші субъектілердің барынша көп санына қызмет көрсетуге арналған ірі ауыл шаруашылығы кәсіпорындары басым ілгерілетуді алады.

1. Қалиев, Г.А. Қазақстанның азық-түлік қауіпсіздігі мәселелері / Г.А. Қалиев, А.Б. Молдашев // Проблемы агрорынка.- 2021.-№4.- Б. 13-22. https://doi.org/10.46666/2021-4.2708-9991.01

2. Қалиев, Г.А. Қазақстанның АӨК дамуының стратегиялық басымдықтары / Г.А. Қалиев // Никонов оқулары. – 2019. – №24. – Б. 421-425

3. Ушачев, И.Г. Приоритетные направления развития АПК на современном этапе / И.Г. Ушачев, А.В. Колесников, В.В. Маслова // АПК: экономика, управление. – 2025. – №1. - С. 3-13. https://doi.org/10.33305/251-3.

4. Алтухов, А.И. Основные направления формирования и развития специализированных высокотехнологичных зон по производству зерна / А.И. Алтухов // Экономика, труд, управление в сельском хозяйстве. – 2023. – № 10. – С. 7-16. https://doi.org/10.33938/2310-7.

5. FAO. The State of Food Security and Nu- trition in the World 2022. FAO [Electronic re- source]. – 2022.- Available at: https://www.open-knowledge.fao.org/server/api/ (date of access: 12.12.2025). https://doi.org/10.4060/cc0639en.

6. Zhang, H. Optimization analysis of grain self-production and import structure based on carbon footprint / H.Zhang, F Zhao,K.Han // China Agricultural Economic Review.-2022.- Vol.14(4).- P. 741-757.

7. Buckler, E.S. Novel technologies for emission reduction complement conservation agriculture to achieve negative emissions from rowcrop production / E.S. Buckler // Agricultural sciences. – 2021. - Vol. 118. - N. 28. - Р.118-131.

8. Whelan, B. Precision Agriculture for Grain Production Systems /B.Whelan, J.Taylor.Paris: CSIRO.-2020.-208p. https://doi.org/10.1071/9780643107489

9. Bykov, А.А. Ensuring food security through trade and economic cooperation between Siberia and Eurasian Economic Union / А.А. Bykov, D.V. Borisov, S.V. Ryumkin // Siberian Journal of LifeSciences and Agriculture. 2023 – Vol. 15. – Issue 2.– P. 470–484.

10. Беделбаева, А.Е. ЕАЭО жағдайында Қазақстанның азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету / А.Е.Беделбаева, А.К.Шарипов, Ж.С.Досумова // Проблемы агрорынка.- 2021.– №3.- Б.24-30. https://doi.org/10.46666/2021-3.2708-9991.02

11. Головатюк, С.М. Современное состояние и перспективы развития зернового рынка Сибирского федерального округа / С.М. Головатюк, А.Ф. Софронов // АПК: экономика, управление. – 2025. – № 9. - С.56-59. – https://doi.org10.33305/259-56

12. Уразгалиев, В.Ш. Продовольственная безопасность: учеб. для вузов/ В.Ш. Уразгалиев // М.:Юрайт.-2026.– 78 с.

13. Колесников, А.В. Прогноз самодостаточности сельскохозяйственной продукции и продовольствия до 2046 года / А.В. Колесников, М.В. Харина // АПК: экономика, управление. – 2025. – №6. – С.3-21. https://doi.org/10.33305/256-3.

14. Сёмин, А.Н. Барьеры входа на рынок подкомплекса зерновых продуктов / А.Н. Сёмин, А.В. Курдюмов, А.С. Лылов // АПК: экономика, управление.–2025.–№ 6.– С.92-100. https://doi.org/10.33305/256-92.

15. Bahloul, J. The Impact of Climate Changes on Food Security. Wheat and Barley Production in Iraq 2019-2021 as a Model / J. Bahloul, J. Al-Husseinawi // Hammurabi journal for studies. - 2022. - Vol. 41. - P. 75-92.

16. Ehlers, M.-H., Huber, R.,Finger, R. Agricultural policy in the era of digitalisation / M.-H. Ehlers, R.Huber, R. Finger //Food Policy.- 2021.- Vol. 100.- Article 102019.

17. Laurett, R. Measuring sustainable development, its antecedents, barriers and conse-quences in agriculture: An exploratory factor analysis. Environmental Development / R. Laurett, A. Paco, E. W. Mainardes. – 2021. – Vol.37.- Article 100583.